Allahın fiillerinde gaiyyet (teleoloji)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2007

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA ALTUNKAYA

Danışman: ŞABAN ALİ DÜZGÜN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, teolojik ve felsefi açıdan Tanrı'nın varlığını kanıtlayan gayeliliğin O'nun fiillerinde var olup olmadığını, varsa insan ve toplum hayatına ne gibi yansımaları olabileceğini ele almaktadır. Tezin amacı, salt irade ve mutlak kudrete dayalı Eş'ari kültürünün sonuçlarını ve bugün Müslüman dünyanın içinde bulunduğu gerikalmışlık, ahlak ve vicdan sorunlarından yeni bir kelami paradigma ile nasıl kurtulabileceğini göstermektir. Giriş bölümünde kavramsal çerçeve sunulmuş, birinci bölümde genel bir değerlendirme ile birlikte temel görüşler serdedilmiştir. Tasarımcının evreni ince bir şekilde ayarlayıp ayarlamadığı irdelenmiş insan hayatı için de evrendeki dengeye benzer bir ince ayarın gerekliliği belirtilmişitir. Sonuç olarak, insanın özgürleşmesi gerektiği ancak bunun din merkezli bir yeniden inşa çabasının ürünü olabileceği, zira insanın gaiyyet bağlamında yeryüzünde anlamlı bir duruşla gelebileceği nihai gayenin din gerçeği olduğu anlatılmıştır. Allah, istediği her şeyi yapabilir. Fakat bu irade kendi kanunlarına bağlıdır. Yani O'nun iradesi rasyonel bir iradedir. Şayet kudret herhangi bir kanuna bağlı olmadan iş görmek yahut kendi kanununu ihlal etmek anlamında kullanılacaksa, İslam böyle bir kudret anlayışını reddeder.