Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çalışan hemşirelerde COVİD-19 fobisi, anksiyete durumunu etkileyen faktörler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDA KAPLAN
Danışman: Deniz Odabaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Çalışan Hemşirelerde COVID-19 Fobisi, Anksiyete Düzeyi ve Etkileyen Faktörler Dünya Sağlık Örgütü tarafından 11 Mart 2020 tarihinde ilan edilen yeni tip korona virüs SARS-CoV-2 (COVID-19) pandemisi halen önemini yitirmeden devam etmektedir. Pandemi sürecinde bu ciddi bir küresel tehdide ön cephede tüm dünyada sağlık çalışanları büyük özveri ve başarı ile göğüs germiştir. Sağlık çalışanları içinde COVID-19 vakaları ile en yakından ilgilenen ve bulaş açısından en riskli grubu hemşireler oluşturmuştur. Pandemi sürecinde COVID-19 vakalarına 24 saat kesintisiz hizmet sunan hemşireler, yüksek enfeksiyon riskine maruz kalmalarının yanı sıra pek çok psikososyal sorun ile de mücadele etmek zorunda kalmışlardır. Pandeminin başlangıcından bu yana COVID-19 hem toplum genelinde hem de sağlık çalışanları arasında büyük korkuya (fobiye) neden olmuştur. COVID-19 fobisi COVID-19'a yakalanma, ağır hasta olma, yoğun bakıma yatma veya yüksek ölüm riskinin yanı sıra hastalığı başkalarına bulaştırma korkusu, izolasyon karantinada kalma, uzun kapanmalar nedeniyle virüsün yarattığı ekonomik zorluklardan kaynaklanmaktadır. Yüksek viral yükleri nedeniyle sağlık çalışanları genel popülasyondan çok daha yüksek COVID-19 riski ve korkusu yaşamaktadır. Bu nedenle çalışmamızda hemşirelerde COVID-19 Fobisi, anksiyete düzeyi ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Kesitsel tipte planlanan araştırma Ankara ilinde Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi (GEAH)'nde yürütülmüştür. Araştırma evrenini GEAH'nde çalışan 922 hemşire oluşturmuştur. Minimum örneklem hacmi 272 olarak hesaplanmıştır. Dahiliye, cerrahi, yoğun bakım ve COVID-19 kliniklerinden ağırlıklı tabakalı örnekleme yöntemi ile örneklem seçilmiştir. Araştırma verileri 01.06.2021-01.09.2021 tarihleri arasında toplanmıştır. En az iki ziyaret sonrasında ulaşılan toplam kişi sayısı 251 olmuştur. Katılım oranı %92,9'da kalmıştır. Veri toplama aracı; araştırmacı tarafından hazırlanan sosyo-demografik özellikleri içeren 39 soru, Arpacı, Karataş ve Baloğlu tarafından geliştirilen 20 maddeden oluşan COVID-19 Fobi Ölçeği, Beck ve arkadaşları tarafından geliştirilen 21 maddeden oluşan Beck Anksiyete Ölçeği'nden oluşmaktadır. Çalışmaya başlamadan önce T.C. Sağlık Bakanlığı'ndan, GEAH Sağlık Bakım Hizmetleri Müdürlüğü'nden, GEAH Tıpta Uzmanlık Eğitim Kurulu'ndan, İnönü Üniversitesi Etik Kurulu'ndan ve ölçek sahiplerinden onay alınmıştır. Ayrıca araştırmaya katılan hemşirelerden yazılı bilgilendirilmiş gönüllü onamı alınmıştır. Çalışmada elde edilen veriler SPSS 22.0 paket programı ile değerlendirilmiştir. Veriler sayımla belirlenen değişkenler için sayı, yüzde, ortanca, minimum ve maksimum değerler, ölçümle belirlenen değişkenler için ortalama±standart sapma olarak belirtilmiş olup ortalamalar oranı farkı tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılarak incelenmiştir. İstatistiksel anlamlılığı belirlemede p<0.05 alınmıştır. Araştırmaya katılan 251 hemşirenin %74,9'u (n=188 kişi) kadındır, yaş ortalaması 28,29±6,56'dir.COVID-19 Fobi Ölçek puan ortalaması 41,08±13,38, Beck Anksiyete Ölçek puan ortalaması 35,92±11,66'dır. COVID-19 Fobi Ölçeği puanının hemşirelerin yaşı arttıkça arttığı saptanmıştır (F=4,957, p=0,008). Medeni durum ile COVID-19 Fobi Ölçeği puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (F=4,328, p=0,014), boşanmış olanlarda fobi puan ortalaması 56,33±26,01 iken, evli olanlarda 43,14±13,80'e, bekâr olanlarda 39,46±12,54'e düşmektedir. COVID-19 hakkında yeterli bilgi sahibi olduğunu düşünmeyen hemşirelerde (F=3,944, p=0,048),mecbur olmadığı halde iş dışında dışarı çıkmayan hemşirelerde (F=4,495, p=0,035), iş arkadaşını COVID-19 nedeniyle kaybeden hemşirelerde (F=3,900, p=0,049), COVID-19 ilgili servislere transfer korkusu yaşayan hemşirelerde (F=20,475, p=0,000) ve psikolojik destek ihtiyacı duyduğunu belirten hemşirelerde (F=17,40, p=0,000) COVID-19 Fobi Ölçeği puan ortalaması daha yüksek bulunmuştur. Beck Anksiyete Ölçek puanı arttıkça COVID-19 Fobi Ölçek puanı artmaktadır (F=23,89, p=0,000). Sonuç olarak araştırmaya katılan hemşirelerin COVID-19 fobi düzeyleri, kaygı düzeylerinden, yaş, medeni durum, COVID-19 bilgi düzeyi, COVID-19 nedeniyle iş arkadaşının kaybı, mecbur kalmadıkça iş dışında dışarı çıkma durumu, COVID-19 ilgili kliniklere transfer korkusu ve psikolojik destek alma ihtiyacı duymalarından etkilemektedir. Bu bulgular ışığında hemşirelerin pandemi sürecinde ve sonrasında COVID-19 fobisinden kaynaklanan ruhsal sorunlarının giderilmesinde hastane yönetimlerine önemli rol düşmektedir. COVID-19 fobi düzeyini azaltılması ve hemşirelerin ruhsal iyilik halinin yükseltilmesini hedefleyen müdahale programları geliştirilerek eğitim ve danışmanlık aktivitelerinin planlanması sağlanmalıdır. Hemşirelerin ruhsal durumunun iyileştirilmesi kişisel sağlıklarının geliştirilmesinin yanı sıra bakım verdikleri hastaların da daha nitelikli hizmet almalarını sağlayacaktır. Ayrıca hemşirelere uygun çalışma koşul ve sürelerinin sağlanması, kişisel koruyucu ekipmanların sağlanması ve dinlenme alanlarının oluşturulması ile bu yoğun sürecin hasarı en aza indirgenecektir. Anahtar Kelimeler: Anksiyete, COVID-19, COVID-19 Fobisi, Hemşirelik