Çilek üretim alanlarındaki Rhizoctonia spp. izolatlarının karakterizasyonu ve hastalığa karşı Trichoderma spp. ile biyolojik mücadele olanaklarının araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİTKİ KORUMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DURMUŞ ERDURMUŞ
Danışman: Harun Bayraktar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çilekte önemli bir kök çürüklüğü etmeni olan Rhizoctonia spp.' nin anastomosis gruplarının (AG) ve hastalıkla biyolojik mücadele amacıyla Trichoderma spp.'nin belirlenerek kullanım imkanlarının araştırılması amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Çilek üretiminde büyük öneme sahip olan Mersin, Bursa ve Konya illerinde 2020 yılı üretim sezonunda 173 adet bahçeden hastalık belirtisi gösteren bitkiler ve rizosfer bölgesinden toprak örnekleri toplanmıştır. İzolasyon çalışmaları sonucunda 122 adet Rhizoctonia spp. ve 180 adet Trichoderma spp. izolatı elde edilmiştir. Rhizoctonia spp.'nin ITS bölgesi, ITS1 ve ITS4 primerleri ile çoğaltılarak sekansı yapılmış ve BLAST analizi ile anastomosis grupları belirlenmiştir. Multinükleat Rhizoctonia AG-4 HGI ve binükleat Rhizoctonia AG-A, AG-G, AG-Fa, AG-K, AG-V ve AG-W olmak üzere 7 farklı Rhizoctonia AG grubu bulunmuştur. Binükleat AG-V ile AG-W ülkemiz için ilk kayıt, çilekte dünyada ilk kayıttır. Binükleat Rhizoctonia AG-Fa ve multinükleat AG-4 HGI ülkemizde çilekte ilk kayıttır. Trichoderma spp. tef1, rpb2 ve ITS lokusları çoğaltılarak tür teşhisleri gerçekleştirilmiştir. Trichoderma spp. izolatları T. arundinaceum, T. atroviride, T. gamsii, T. citrinoviride, T. hamatum, T. afroharzianum, T. harzianum, T. koningii, T. koningiopsis, T. virens ve T. spirale olmak üzere 11 farklı türe ayrılmıştır. Çilek üretim alanlarında T. koningii, T. gamsii, T. atroviride, T. koningiopsis, T. arundinaceum, T. hamatum ve T. spirale ülkemizde ilk defa bu çalışma ile tespit edilmiştir. T. arundinaceum ise ülkemizde tespit edilen ilk kayıttır. Virülensi yüksek ve en yaygın olan, SR43 numaralı binükleat Rhizoctonia AG-A izolatına karşı Petri kaplarında ikili kültür engelleme testleri yapılmıştır. Trichoderma spp. izolatlarının %39-100 arasında engelleme oranlarına sahip oldukları bulunmuştur. Engelleme testinde en yüksek etkiyi gösteren T. gamsii, T. spirale, T. harzianum, T. atroviride ve T. koningii türlerine ait birer izolat ile saksı etkinlik testleri yapılmıştır. Kontrolde %85 hastalık şiddeti oluşmuştur. T. harzianum ve T. spirale uygulamaları hastalığa karşı %82.35 etki göstererek en etkili izolatlar olmuştur. Çalışma sonucunda yerel Trichoderma spp. türlerinin çilekte siyah kök çürüklük hastalığı binükleat Rhizoctonia AG-A' ya karşı biyolojik mücadele amacıyla kullanılabileceği düşünülmektedir.