Yürütücü işlev beceri temelli gelişim destek programının okul öncesi dönem çocuklarının yürütücü işlev becerileri üzerine etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ÇOCUK GELİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE BÜYÜKKAYMAZ
Danışman: Müdriye Yıldız Bıçakçı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, yürütücü işlev beceri temelli gelişim destek programının 60-72 aylık çocukların yürütücü işlev becerilerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın deney grubuna 2 öğretmen, 50 çocuk ve çocukların ebeveynlerinin dahil edilmiştir. Çalışmada nicel ve nitel araştırma yaklaşımlarını içinde barındıran karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda çocukların yürütücü işlev becerilerini değerlendirmek amacıyla Downes ve ark. (2017) tarafından geliştirilen ve araştırmacılar tarafından Türk çocuklarına uyarlaması yapılan "Okul Öncesi Yürütücü Görev Değerlendirme (Preschool Executive Task Assessment-PETA)" aracı ön test ve sont test olarak kullanılmıştır. Çalışmanın nitel boyutunda ise öğretmenlerin yürütücü işlev becerileri hakkında görüşlerini almak ve ihtiyaç analizi yapmak, program uygulandıktan sonra programın etkililiğini ve uygulama sürecini değerlendirmek amacıyla öğretmenlerle ve ebeveynlerle görüşme formları kullanılarak görüşmeler yapılmıştır. Yapılan ihtiyaç analizi sonuçlarına göre Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programı Öğretmen Eğitim Programı ve Aile Katılımlı Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programı şekillendirilerek uzman görüşüne sunulmuş ve programa son hali verilmiştir. Aile Katılımlı Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programında yer alan 2 sınıf etkinliği ve 1 aile katılımı etkinliği 10 hafta boyunca uygulanmıştır ve ardından son test olarak Okul Öncesi Yürütücü Görev Değerlendirme aracı kullanılmıştır. Sonuçlara nicel olarak bakıldığında Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programının etkililiğini değerlendirmek amacıyla ön test ve son test puanları karşılaştırılmıştır. Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programı sonrasında deney ve kontrol grubu arasında anlamlı farklılıklar olduğunu ortaya konulmuştur (p<0,05). Buna göre deney grubundaki çocuklar kontrol grubundaki çocuklara göre anlamlı olarak daha az ipucu (F(1-98) = 35,20, p = 0.00) ve zaman (F(1-98) = 22,81, p = 0.00) kullanmış ve daha düşük toplam puan elde etmiştir (F(1-98) = 32,55, p = 0.00). Son test sonuçlarına göre deney grubunda yer alan çocukların organizasyon ve çalışma belleği seviyelerini anlamlı olarak değiştirmiştir. Deney grubunun ön test ve son test toplam puanları arasındaki değişim, ön testten son teste kullandıkları ipucu sayısı (ρ = 0,72) ve zaman (ρ = 0,49) ile pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki göstermiştir (p<0,05). Çalışmanın nicel sonuçlarına bakıldığında yürütücü işlev beceri temelli gelişim destek programının uygulanmasının ardından deney ve kontrol grubunda yer alan çocukların yürütücü işlev beceri düzeylerinde anlamlı farklılık görülmüştür. Çalışmanın nitel sonuçlarına bakıldığında öğretmen eğitimi ve bu eğitim kapsamında yapılan uygulamalar sayesinde öğretmenler yürütücü işlev becerilerinin ne olduğu hakkında detaylı bilgi edindikleri, etkinlik hazırlama sürecinde yürütücü işlev becerilerinin etkinlikler içerisinde nasıl yer alacağı ile ilgili farkındalık ve bakış açısı kazandıkları, sınıf içi tutumlarında etkili olduğu; ebeveynlerin ise çocuklarıyla kaliteli zaman geçirdikleri, oyunları oynarken aileyle bir arada oldukları, süreç içerisinde yeni oyunlar öğrendikleri ve çocuklarıyla oyun oynama süreçlerine ilişkin farkındalık kazandıkları ve çocuklarının gelişimi için faydalı gördükleri, hem çocuklarının hem kendilerinin oyun oynamaktan keyif aldıklarını ve sürece dahil olmaktan mutluluk duydukları sonucuna ulaşılmıştır. Hem öğretmenler hem de ebeveynler programdan beklentilerinin karşılandığını ifade etmiştir.