Hayatı ve eserleriyle Cumhuriyet Tarihi yazıcılığında Prof. Dr. Hamza Eroğlu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RIDVAN BAL
Danışman: NEŞE ÖZDEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hayatı ve Eserleriyle Cumhuriyet Tarihi Yazıcılığında Prof. Dr. Hamza Eroğlu' başlıklı bu Doktora Tez çalışması, Cumhuriyet Tarihi'nin hukukçu, akademisyen ve siyaset adamı yönleriyle önemli bir yaşayan siması olan Prof. Dr. Hamza Eroğlu'nu eserleri ve düşünceleriyle tanıma, yaşamı, üstlendiği görev ve çalışmalarıyla irdeleme amacını esas almaktadır.Cumhuriyet Tarihi'nin ve Türkiye Cumhuriyeti'nin temel niteliklerinin yeni kuşaklara aktarılabilmesi amacıyla ders programlarına dâhil edilen konular, kronolojik gelişmeler çerçevesinde tezin Giriş bölümünde konu edinilmiştir. Bu suretle dersin, 1925 yılından itibaren üniversite ve yüksekokullarda okutulmaya başlandığına işaret edilerek, Atatürk'ü tanımayı ve tanıtmayı kendine bir görev olarak kabul eden Eroğlu'nun da içinde yer aldığı girişimler belirtilmiştir. Türkiye'de, Cumhuriyet Tarihi'ne dair çalışmaların hemen hemen hiç denecek kadar az sayıda olduğu 1960'lı tarihlerde, temel uğraşısı hukuk olmasına rağmen, tarihle ilgili çalışmalara yakın ilgi duyan ve bu dersin öğretim kadroları içinde yer alan Eroğlu'nun, bu konudaki hizmetleri nedeniyle çeşitli ödüllerle onurlandığına da değinilmiştir.Tezin Birinci Bölümü'nde Eroğlu'nun ailesi, okul ve meslek hayatına dair bilgi ve belgelere yer verilmiştir. Kendi ifadelerine dayanılarak yansıtılan aile bilgilerinin yanında, Adana'da dünyaya geldiği 1921 yılından itibaren, çocukluk, ilk, orta ve lise eğitimini içeren hayat hikâyesi de kaleme alınmıştır. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni 1942?1943 döneminde tamamlayan Eroğlu, doktora eğitimi için 1944 yılında İsviçre'ye gitmiştir. ?La représentation internationale en vue de protéger les intéréts des belligérants (Muhariplerin Menfaatlerini Koruma Amacıyla Uluslararası Temsil)? adlı tezi ile doktorasını alarak 1949 yılında yurda dönen Eroğlu, 1950 yılından itibaren İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde asistan olarak göreve başlamıştır.Askerlik hizmetini 1954-1955 tarihleri arasında Ankara'da tamamladıktan sonra üniversitede uygun kadro bulunamadığı için memleketi Adana'ya dönmek durumunda kalan Eroğlu, Adana Ticaret ve Sanayi Odası'nda işe girmiş ve ?Umum Kâtip? olarak çalışmıştır. 1956'da ?Harbin Milletlerarası Antlaşmalara Tesiri? konulu tezi ile doçent olmasına müteakip, 1957-1960 yılları arasında XI. Dönem CHP Adana milletvekili olarak Meclis'e girmiştir. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi sonrasındaki Kurucu Meclis'e CHP kontenjanından üye seçilmiştir. Bu görevinin sona erdiği 25 Ekim 1961'de akademik hayatına geri dönerek, AİTİA'nde öğretim üyesi olmuştur. 1966'da profesör olan Eroğlu, uzun bir süre çeşitli üniversite ve yüksekokullarda Devrim Tarihi ve Devletler Umumi Hukuku dersleri vermiştir.1966-1968 yılları arasında Çocuk Esirgeme Kurumu ikinci başkanı olarak görev yapan Hamza Eroğlu, Halkevleri yönetimince 1968 yılında oluşturulan Atatürk Enstitüsü Bilim Kurulu üyesi olarak Enstitü'nün ilmi ve idari programını yürütmekle görevlendirilmiştir. 25 Haziran 1971'de ilk toplantısını yapan `Atatürk İlkeleri Komisyonu'nda da yer almış ve 1971?1973 yıllarında AİTİA Başkanlığı'nda bulunmuştur. 1981 yılında Atatürk'ün Doğumunun Yüzüncü Yılı Kutlama Komitesi'nde görevlendirilen Eroğlu, 12 Eylül 1980 sonrasında kurulan Danışma Meclisi'ne Ankara üyesi olarak seçilmiş, aynı dönemde MEB tarafından yüksekokullar için `Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi' ders kitabını yazma görevi almıştır. 6 Aralık 1983'te Danışma Meclisi'nin hukukî varlığı sona erince üyeliği biten Eroğlu, en son olarak 2876 sayılı kanunla kurulan AKDTYK'nun üst kuruluşu olan Yüksek Kurul'da üye olarak vazife almıştır.Hukuk, tarih, dış politika alanlarındaki çalışmaları ile tanınan Eroğlu'nun eserlerindeki olay, betimleme ve yorumlara yer veren İkinci Bölüm, `Türkiye Cumhuriyeti Tarihi' konulu iki adet, `Atatürk ve Atatürk İlkeleri' konulu yedi adet, `Hukuk' konulu iki ve `Kıbrıs Sorunu'na ilişkin üç adet olmak üzere toplam on dört adet kitap üzerinden ele alınmıştır. Bu eserlerinde kendisinin faydalandığı, aktarım yaptığı ikinci elden kaynaklar da, benzerlik ve farklılık ihtiva eden içerikleriyle konu edinilmiştir.Tezin Üçüncü Bölümü'nde Eroğlu'nun çalışmalarının Türkiye Cumhuriyeti tarihi yazımındaki yerini belirleyebilmek üzere, onun düşüncelerinin önceliklerine yer verilmiştir. `Atatürkçülük' ve `Türk Devrimi' konularında çeşitli tarihlerde hazırladığı makaleler, gazete haberleri, Meclis tutanakları yanında, gazetelerdeki, konferanslarındaki ya da bu tez çalışması kapsamında kendisiyle yapılan görüşmeler sırasındaki kişisel açıklamalarından elde edilen bilgiler, bu çerçevede değerlendirilmiştir.Her yönüyle üstün bir kişilik olarak gördüğü Mustafa Kemal Atatürk'ün yeni nesillere tanıtılmasının bir vazife olduğu bilinciyle çalışmalar yapan Eroğlu, sahip olduğu Atatürk sevgisini hayatının her evresinde öne çıkararak tüm çalışmalarında bu çizgiyi muhafaza etmiştir. Hukukun üstünlüğüne olan inancı ile yürürlükteki yasaların gerektirdiği düzenlemelerin savunucusu olmuş, Türk Devrimi'ni hukuki, siyasi ve tarihsel yönleriyle incelemeye çalışmıştır.Türk Devrimi'nin tarihsel sürecini ele aldığı çalışmalarının 1938-1950 dönemine ait bölümleri, Atatürk'ten sonra Türk Devrimi'nin genel görüntüsünü aktarabilecek özellikte olmasına rağmen -onun birikimi ile kıyaslandığında- işlenecek daha birçok konunun var olduğu izlenimi vermekte, yetersiz sayılabilecek bir özellik arz etmektedir. Eroğlu'nun, Atatürk'ün ölümünden sonra Türk Devrimi'nin ?inkılâpçı niteliğine uygun olarak gelişmesine devam ettiği? yönündeki değerlendirmesine rağmen, bu konuya ilişkin olumlu ve olumsuz görüşleri mukayese ederek özgün bir bilgi yorumuyla sunumunu sağlayamamış olması da yine bir eksiklik olarak göze çarpmaktadır.