Geriye dönük (retrospektif) dozimetri çalışmaları: Termolüminesans tekniği kullanılarak Milas Beçin Bey hamamından alınan örneklerdeki eşdeğer dozun ve yıllık doz hızının belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Nükleer Bilimler Enstitüsü, Medikal Fizik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET REFİK TOPTANCI
Danışman: Eren Şahiner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Lüminesans tarihlendirme arkeolojik veya jeolojik inorganik malzemelerin en son ısıya veya ışığa maruz kaldığı tarihi tespit etmekte kullanılan en yaygın tekniklerden biridir. Yöntem, arkeolojik numunelerin yaş tayininde veya tescilindeki uygulamalarda yaklaşık yarım asırdır Dünya literatüründe yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu yöntem arkeolojik örneklerde, pişmiş toprak kapları (çanak-çömlek), yanmış taşları ve tortulları kapsayan geniş bir spektruma sahiptir. Lüminesans yöntemi kullanarak yapılan disiplinlerarası çalışmalar sayesinde, modern insanlık tarihi ve öncesi döneme ait araştırmalardaki çeşitli konulara önemli katkılar yapılmıştır. Yöntemin temeli, radyasyon fiziği uygulamalarındaki geriye dönük (retrospektif) radyasyon dozunun (eşdeğer doz, paleodoz) yaygın bulunan doğal mineraller (kuvars, feldispat vb.) üzerinden ölçülmesi ve örneğin etrafından hesaplanan çevresel doz hızına oranlanmasına dayanan basit bir temel görünse de hem deneysel hem de teorik birçok parametrenin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu tez çalışması kapsamında lüminesans tarihlendirme yöntemlerinden Termolüminesans (TL) tarihlendirme tekniği kullanılarak arkeolojik örneklerin yaş tayini yapılmıştır, metodolojik olarak araştırma yapılmıştır ve sonuçlar literatür açsından karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Bu kapsamda, lüminesans tarihlendirmenin temelini oluşturan ön ısıtma sıcaklık ve süresi tayini, plato testi, çok tablet ilave doz yöntemi kullanılarak eşdeğer doz hesapları, doz cevap grafikleri, nem tayini, radyonüklit bolluk oranları ve yıllık doz hızı hesapları yapılmıştır. Doz cevap grafiklerindeki lineerlikten sapmalar ve fiziksel nedenleri tartışılmıştır. Teze konu olan örnekler, Beçin antik kentinde bulunan oldukça kıymetli bir tarihi yapı olan Bey Hamamı'ndan alınmıştır. Arkeolojik numuneler yapının farklı mimari dönemlerine ait olduğu göz önüne alınarak sistematik bir şekilde alınmıştır. Elde edilen sonuçlara göre Bey Hamamı'nın Menteşe Beyliği döneminde (M.S 13-15.yüzyıl) yapılmış olduğu daha sonra Osmanlı Döneminde (M.S 13 – 20.yüzyıl) kullanıldığı, yapımında Roma İmparatorluğu Dönemine (M.Ö 1.yüzyıl – M.S 5.yüzyıl) ait yapı malzemelerinin kullanıldığı ve hamamın bu farklı dönenmelerde restorasyona uğradığı ve en son ne zaman kullanıldığı bilgilerine ulaşılmıştır. Yapılan tez çalışmasıyla birlikte bölgeye ait ilk kez analitik yöntemler kullanılarak mutlak bir tarihlendirme yapılmıştır. Elde edilen sonuçların ilgili tarihi literatürle uyumluluk gösterdiği gözlenerek, bölgede yapılacak farklı çalışmalara rehberlik yapma postansiyeline sahiptir. Bulguların, lüminesans tarihlendirme literatürüne katkıda bulunmasının yanı sıra sanat tarih, arkeoloji, mimarlık ve kültür varlıklarını koruma literatürüne katkıda bulunması beklenmektedir.