Algılanan ana baba davranışları ile ergenin kimlik stili arasındaki ilişkide temel psikolojik ihtiyaç doyumunun aracı rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA CEMRE YAVUZ
Danışman: SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Basit tanımı "Ben kimim?" sorusuna verilen yanıt olan kimlik kavramı (Hortaçsu, 2007), kimi önemli kuramcılar tarafından yaşamın asıl teması olarak ele alınmıştır (Erikson, 1968) Kimliğe ilişkin bilgilerin işlemlenmesinde ve problem çözmede bireysel farklılıkları açıklayan bir kavram olan kimlik stilleri (Berzonsky, 1989) üçe ayrılmaktadır: Kaçınma yönelimli, bilgi yönelimli ve norm yönelimli kimlik stilleri. Bu araştırmada, kimlik stilleri üzerinde belirleyici bir faktör olarak algılanan anababa davranışları ele alınmıştır. Alanyazında var olan anababalık ve kimlik stilleri arasındaki ilişkinin altında yatan mekanizmaların açıklanması için Öz-Belirleme Kuramında (Ryan ve Deci, 2000) tanımlanan üç temel psikolojik ihtiyacın (özerklik, ilişki ve yetkinlik) doyumu kavramından faydalanılmıştır ve kuram çerçevesinde bir model testi gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, algılanan anababa davranışları (özerklik desteği ve katılım) ile kimlik stili arasındaki ilişkide temel psikolojik ihtiyaç doyumunun aracı rolünün incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, ilişkisel tarama deseninde bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunu Ankara, Başkent ve Gazi üniversitelerinde öğrenim görmekte olan 323 sayıda üniversite öğrencisi oluşturmaktadır (Yaş: X̄=19,37 ss=1,09). Katılımcılar Demografik Bilgi Formu, Anne-Baba Algısı Ölçeği, Psikolojik İhtiyaçların Doyumunda Denge Ölçeği ve Kimlik Stilleri Ölçeği-5'i içeren çevrimiçi bir formu doldurmuştur. Toplanan veriler, SPSS ve LISREL yazılımlarında çözümlenmiştir. Algılanan anababalık ve kimlik stillerinde sosyo-demografik farkları görmek için t testi ve ANOVA; model testi için yapısal eşitlik modellemesinden faydalanılmıştır. Analizler sonucunda algılanan anababalıkta cinsiyet farklılıkları; norm yönelimli kimlik stilinde ise kırsal-kentsel bölge arası farklılıklar bulunmuştur. Öz-Belirleme Kuramına dayalı model ise doğrulanmıştır. Anne davranışları, kimlik stillerinin üçünü de temel psikolojik ihtiyaç doyumu aracılığıyla yordamaktadır. Ancak, baba davranışlarının dolaylı etkileri anlamsız bulunmuştur. Model uyum iyiliği değerleri iyi ve mükemmele yakın sınırlar içerisindedir. Destekleyici anababalık uygulamaları (özerklik desteği ve katılım) ile kimlik stilleri (kaçınma, bilgi, norm) arasındaki ilişki Öz-Belirleme Kuramı çerçevesinde açıklanabilmektedir. Bulguların ardından sonuçlar tartışılmış ve araştırma çıktıları doğrultusunda sonraki çalışmalar için araştırmacılara ve uygulamalar için gençlerle çalışan uzmanlara önerilerde bulunulmuştur.