Kelâmda düalist teoloji eleştirisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YAKUP HAFIZOĞLU

Danışman: MAHMUT AY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Müslümanların diğer din mensuplarıyla olan etkileşimi Hz. Peygamberin vefatından sonra özellikle Hz. Ömer'in hilafeti döneminde yapılan fetihlerle hız kazanmıştır. Risâletin Mekke ve Medine döneminde müşriklerle, Yahudilerle ve Hristiyanlarla ortak yaşamı paylaşan Müslümanlar, yeni fethedilen bölgelerle birlikte Mecûsîyye, Menâniyye (Maniheizm), Deysânîyye ve Merkûnîyye gibi düalist inançlarla da yüzleştiler. Tevhid akidesini temel inanç esaslarının başına yerleştiren İslam'ın, bu yeni karşılaşılan düalist inançlarla çatışması kaçınılmazdı. Çalışmamızın temeli bu düalist teolojiyi temsil eden Mecûsîyye, Menâniyye (Maniheizm), Deysânîyye ve Merkûnîyye'nin tanrı-âlem ve insan tasavvurlarına Mu'tezile, Eş'ârî ve Mâtürîdî kelam geleneğinden özellikle ilk dönem âlimleri tarafından yöneltilen tenkitleri serdederek bunları değerlendirmektir. Başta Mecusiler olmak üzere diğer düalist teolojilerde de Tanrı tasavvuru ile âlem ve insan arasındaki ilişkilerin birbirinden bağımsız olmaması nedeniyle çalışmamızı Tanrı-âlem ve insan başlıklarında ele almayı uygun gördük. Zira çalışmamızda yer alan düalist inançların bu üçlü hakkında birbirinden bağımsız olmayan bir tasavvur oluşturduğunu tespit ettik.