Erkeklik rolleri ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkiler: Bir boylamsal çapraz gecikmeli panel modeli önerisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ADEM KANTAR

Danışman: İlhan Yalçın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, Türkiye'de son yıllarda artan şiddet oranlarının toplumsal normlarla ilişkisini ele alma gereksiniminden doğmuştur. Alanyazında erkeklik normları genellikle sorunlu ve düzeltilmesi gereken yönleriyle ele alınmaktadır. Benzer şekilde, mevcut nicel ölçme araçları da erkekliği çoğunlukla olumsuz yönleriyle değerlendirmektedir. Buna karşılık, son dönemde tartışılmaya başlanan pozitif erkeklik yaklaşımı, erkeklik rollerinin işlevsel ve faydalı boyutlarını vurgulayarak daha dengeli bir perspektif sunmaktadır. Bu araştırmanın iki ana amacı bulunmaktadır. Çalışmada ilk olarak, pozitif erkeklik ölçeğinin Türk kültüründe psikometrik nitelikleri incelenmiştir. Ardından, geleneksel erkeklik normlarına uygunluk, pozitif erkeklik rollerine bağlılık, saldırganlık eğilimi ve psikolojik iyi oluş değişkenleri arasındaki ilişkiler boylamsal olarak incelenmiştir. Çalışma, üç ay arayla toplanan iki dalgalı boylamsal veri setiyle ve çapraz gecikmeli panel modeliyle yürütülmüştür. Türkiye'nin 54 ilinden toplam 2.037 katılımcı araştırmaya dahil edilmiştir. Yapılan incelemelerin ardından, geleneksel erkeklik rollerine bağlılığın saldırganlık eğilimini artırdığı ve pozitif erkeklik rollerine uygunluğun ise saldırganlığı azaltarak psikolojik iyi oluşu artırdığı elde edilmiştir. Elde edilen bu sonuçlara göre, erkeklik normlarının psikolojik sağlık üzerinde hem risk hem de koruyucu işlevler taşıyabileceği ortaya konmuştur. Anahtar Sözcükler: Pozitif erkeklik, saldırganlık, ölçüm değişmezliği, çapraz gecikmeli model, boylamsal aracılık.