İn vitro diyabetik retinopati modelinde aldoz redüktaz enzimi ile protein kinaz C sinyal yolağının ilişkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eczacılık Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUTLU SARIKAYA

Danışman: NURAY YAZIHAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Diyabetik retinopati; retinanın prekapiller arteriollerini, kapillerini ve venüllerini etkileyen önemli bir mikroanjiyopatidir. Tüm diyabetik bireylerin yaklaşık olarak % 90'nından fazlasında zaman içerisinde gelişmekte ve bireylerde ciddi sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Diyabetin retinal, nöral, renal ve vasküler düzensizliklerinin nedenlerini açıklayan birkaç moleküler mekanizma bulunmaktadır. Bunlar; ileri glikasyon son ürünlerinin oluşumu, oksidatif stres, heksozamin yolağı, PKC sinyal yolağı ve poliol yolağıdır. Bu mekanizmalar arasında yer alan PKC sinyal yolağı ve AR enzimi ile ilişkili olan poliol yolağının sürekli etkileşim halinde olduğu biliniyor ise de, insan retinal hücrelerinde AR inhibisyon ve aktivasyonunun hiperglisemi ve oksidatif koşullarda PKC düzey ve aktivasyonuna etkisi, bu etki sonucu hücresel çoğalma ve apoptozun nasıl etkilendiği net olarak bilinmemektedir. Bu çalışmada ARPE-19 hücrelerinde hiperglisemi ve oksidatif stres koşullarında AR ve PKC arasındaki etkileşim araştırılmıştır. Bu amaçla, AR ve PKC protein düzeyleri western blot yöntemi ile, oksidatif stres düzeyi MDA miktar ve GSH-Px enzim aktivite tayini ile, NF-kB, IkB-α, Total c-Jun, Fosfo c-Jun, SAPK/JNK ve sitokrom c protein düzeyleri ELISA yöntemi ile belirlenmiştir. ARPE-19 hücrelerinde hiperglisemi ve oksidatif stres koşullarında AR ve PKC protein düzeylerinin arttığı tespit edilmiştir. Hiperglisemi durumunda AR ve PKC'de meydana gelen bu artışın majör nedeninin oksidatif stres olduğunu düşünmekteyiz. Hiperglisemi durumunda PKC'nin etkilediği NF-kB ve AP-1'in AR protein düzeylerinde artışa neden olduğu düşünülmektedir. AR inhibitörü olan sorbinilin PKC aktivitesinde azalmaya neden olarak hücre içi NF-kB ve AP-1 protein düzeylerinde düşmeye neden olduğu ve apoptozu önlediği belirlenmiştir. PKC aktivatörü olan PMA'nın uzun süreli uygulamasının ise AR protein düzeylerinde ve apoptozda azalmaya neden olduğu saptanmıştır. Oksidatif stres, PKC ve AR enzimi arasındaki bu ilişki retinopati başta olmak üzere diğer diyabetik komplikasyonların da gelişiminde önemli bir yer tutmaktadır. Yaptığımız çalışmalar bu üç temel mekanizmanın birbiri ile sıkı bir ilişki içerisinde olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, farklı fonksiyonel özellikler gösteren AR enziminin doku bağımlı olarak düşünülmesi ve enzimin inhibisyonunun hücre için yarar/zarar ilişkisinin doğru bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Sonuç olarak, in vitro diyabetik retinopati modelinde AR ve PKC sinyal yolağı birbiri ile yakından ilişkilidir. Hiperglisemi ve oksidatif stres durumlarında AR ve PKC sinyal yolağı arasındaki bu ilişki hücresel birçok yolağın kontrolünde önemli roller oynamaktadır.