Orta anadolu koşullarında farklı lavanta (Lavandula sp.) tür ve çeşitlerinin tarımsal ve teknolojik özelliklerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA AKDOĞAN
Danışman: Serkan Uranbey
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, ticari değeri yüksek bazı lavander ve lavandin çeşitlerinin Orta Anadolu (Çorum ili, Sungurlu İlçesi) ekolojik koşullarında tarımsal ve teknolojik özellikleri belirlenerek, adaptasyon yeteneği yüksek çiçek drog verimi ve kalitesine sahip genotiplerin saptanmasıdır. Çalışma 2019-2020 yıllarında Çorum ili Sungurlu ilçesi sınırlarında 5 adet lavander çeşidi (Lavandula angustifolia Raya, Munstead, Silver, Sevtopolis ve Vera) ve 3 adet lavandin (Lavandula x intermedia Super A, Dutch ve Giant Hidcote) çeşidi kullanılarak yürütülmüştür. Lavander grubu ve lavandin grubu ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olacak şekilde tasarlanmıştır. Lavander çeşitleri arasında en yüksek taze saplı çiçek verimi (479.2 kg/da) ilk yıl Mustead çeşidinde, ikinci yıl (545.6 kg/da) ve yıllar ortalamasında (500.0 kg/da) Sevtopolis çeşidinde saptanmıştır.En yüksek kuru sapsız çiçek verimi ilk yılda (141.65 kg/da) yine Sevtopolis çeşidinde, ikinci yıl (164.13 kg/da) ve yıllar ortalamasında (152.4 kg/da) Vera çeşinde belirlenmiştir. Mustead çeşidi her iki yılda (1. Yıl 6.55 kg/da; 2. Yıl 7.0 kg/da) ve yıllar ortalamasında (6.77 kg/da) en yüksek taze saplı çiçek uçucu yağ verimini vermiştir. Buna karşılık kuru sapsız çiçek uçucu yağ verimi her iki yılda ve yıllar ortalamasında Sevtopolis çeşidinde saptanmıştır. İki yıl ortalamasında taze saplı çiçekte en yüksek uçucu yağ oranı Mustead ve Raya, kuru sapsız çiçek uçucu yağ oranında ise Silver çeşidi öne çıkmıştır. Taze saplı çiçekte en yüksek linalool oranı (% 49.07) Sevtopolis çeşidinde, en yüksek linalil asetat oranı (% 29.99) Raya çeşidinde saptanmıştır. Kuru çiçeklerde en yüksek linalool oranı (%40.63) Munstead, en yüksek Linalil asetat oranı (%34.89) Raya çeşidinde belirlenmiştir. Lavandin çeşitleri arasında en yüksek taze saplı çiçek verimi ilk yıl (469.8 kg/da) Super A çeşidinde, ikinci yıl (729.9 kg/da) ve yıllar ortalamasında (565.6 kg/da) Giant Hidcote çeşidinde saptanmıştır. En yüksek kuru sapsız çiçek verimi ilk yılda (152.92 kg/da), ikinci yılda (171.21 kg/da) ve yıllar ortalamasında (162.0 kg/da) Super A çeşidinde belirlenmiştir. Giant Hidcote çeşidi ikinci yıl (14.84 kg/da) ve yıllar ortalamasında (11.0 kg/da), Super A ise ilk yıl (7.39 kg/da) en yüksek taze saplı çiçek uçucu yağ verimini vermiştir. Buna karşılık en yüksek kuru sapsız çiçek uçucu yağ verimine her iki yılda ve yıllar ortalamasında Super A çeşidinde saptanmıştır. İki yıl ortalamasında taze saplı çiçekte en yüksek uçucu yağ oranı (%1.9) Giant Hidcote çeşidinde, kuru sapsız çiçekte ise (%7.5) Super A çeşidinde belirlenmiştir. Taze saplı ve kuru çiçekte çiçekte sırasıyla en yüksek linalool oranı Super A çeşidinde (%37.06) ve Giant Hidcote çeşidinde (%38,58), linalil asetat oranı (%26.93; %27,06) ise Giant Hidcote çeşidinde saptanmıştır.