Tabiî hâkim ilkesi ve Türk yargı tarihinde olağanüstü mahkemeler

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KAMU HUKUKU ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DURULCAN SELÇUK

Danışman: Seda Örsten Esirgen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmanın konusu tabiî hâkim ilkesi, ilkenin doğal sonucu olan olağanüstü mahkeme kurma yasağı ve Türk yargı tarihindeki olağanüstü mahkemelerdir. Konu üç ayrı bölüm başlığı altında ele alınmıştır. İlk bölüm, tabiî hâkim ilkesi başlığı altında ilkenin teorik olarak incelendiği bölümdür. Bu çerçevede, ilkenin değişik isimlendirmeleri arasında hukuken farklı sonuçların oluşabileceğine değinilmiş; "tabiî hâkim" olarak kullanılmasının istenilen güvenceyi en iyi ifade etmesinin yanında, olağanüstü mahkeme kavramının neyi karşıladığı açıklanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, tabiî hâkim ilkesinin Türk hukukundaki tarihsel gelişimi incelenmiştir. Bölümde, anayasal bir güvence olan ilke sadece anayasalı dönemler kapsamında incelenmemiş; Osmanlı hukuku bakımından da, ilkeye yaklaşan uygulamaların bulunup bulunmadığı araştırılmıştır. Böylece Türk hukuk tarihinde tabiî hâkim ilkesinin varlığı ve gelişimi, geniş bir perspektiften yorumlandıktan sonra, Türk anayasalarında ilkenin nasıl düzenlendiği ve hangi değişiklikleri geçirdiği ortaya koyulmuştur. Üçüncü ve son bölüm ise, Türk yargı tarihinde olağanüstü mahkemelere ayrılmıştır. Ancak incelenen örnekler, tabiî hâkim ilkesi ve olağanüstü mahkeme kurma yasağının anayasalardaki görünümleri ışığında değerlendirilirken, özellikle Türk hukuk tarihi bakımından tartışılmaya devam edilenler arasından seçilmiştir.