IV. Tuthaliya dönemi ve sonrası Hitit krallığında siyasal, ekonomik ve sosyal gelişmeler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ÖZCAN
Danışman: TURGUT YİĞİT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:M.Ö. 17. yy.'ın ortalarından itibaren Kızılırmak kavisi merkez olmak üzere Anadolu'da büyük bir imparatorluk olarak ortaya çıkan Hitit Krallığı, M.Ö. 13. yy.'da Kuzey Mezopotamya ve Suriye'yi siyasi etki sahası içinde tutmaktadır. Hitit Krallığı'nda zayıflama belirtilerinin görülmesi M.Ö. 13. yy.'ın ilk yarısına, III. ♂attušili dönemine kadar geriye gitmektedir. III. ♂attušili'nin siyasi ihtirası neticesinde II. Muwatalli Hitit başkentini Tar♀untašša'ya taşımıştır. Başkentin Tar♀untašša'ya taşınması imparatorluğun fiilen ikiye ayrılmasına neden olmuştur. II. Muwatalli'nin oğlu Ur♀i-Tešup'un başkenti tekrar Hattuša'ya taşıyarak III. ♂attušili'nin otoritesini kırmaya yönelik hamleleri Hitit Krallığı'nda iç savaşa neden olmuştur. III. ♂attušili, Ur♀i-Tešup'a karşı giriştiği mücadeleyi kazanarak Ur♀i-Tešup'u başkentten uzaklaştırmıştır. III. ♂attušili Hitit tahtına oturmuş ve yeğeni Kurunta'yı Tar♀untašša tahtına atamıştır. III. ♂attušili'nin siyasi ihtirası ve II. Muwatalli'nin başkenti Tar♀untašša'ya taşıması ile başlayan süreç Tar♀untašša sorunu olarak Hitit Krallığı'nın yıkılışına kadar önemli bir iç sorun olarak devam etmiştir. Hitit Krallığı'nın enerjisini iç çekişmelere harcamasına ve güç kaybetmesinde etkili olmuştur. Hitit başkentindeki Yazılıkaya'nın inşasının başlaması III. ♂attušili dönemine atfedilmektedir. III. ♂attušili Anadolu'daki Hitit kavmi dışındaki halkların bağlılığını sağlamak amacıyla Hurri halkının dini inançlarını Hattuša'ya taşımıştır. III. ♂attušili, siyasi ve askeri gücünü artıran Asur Krallığı'na karşı Babil ve Mısır krallıkları ile ilişkiler kurmuştur. IV. Tut♀aliya, tahta geçer geçmez Tar♀untašša kralı Kurunta'nın bağlılığını sağlamak amacıyla bir antlaşma yapmıştır. IV. Tut♀aliya babası III. ♂attušili dönemindeki antlaşmalara ek olarak tavizler vermek zorunda kalması Hitit Krallığı'nın bu dönemde güç kaybettiğine işaret etmektedir. IV. Tut♀aliya döneminde Yazılıkaya'nın inşası devam ettirilmiş ve kült reformu ile Hitit kavmi dışındaki Anadolu halklarının Hattuša'ya bağlılığı artırılmaya çalışılmıştır. IV. Tut♀aliya döneminde Asur ve A♀♀iyawa krallıkları Yakındoğu'nun süper güçleri arasında yerini alması, Hitit Krallığı'nı siyasi açıdan zor durumda bırakmıştır. Bu dönemde Asur Krallığı ile ilişkiler savaşa dönüşmüştür. Asur Krallığı'nın siyasi ve askeri gücünü artırması, IV. Tut♀aliya'nın Kargamıš Kralı Ini-Tešup'u 'büyük kral' olarak tanımasına neden olmuştur. IV. Tut♀aliya, Güneybatı Anadolu'da ise A♀♀iyawa Krallığı ile mücadele etmiştir. III. Arnuwanda döneminde Tar♀untašša kralı Kurunta, saltanat iddiasına kalkışarak Hitit Krallığı'nın ikiye ayrılmasına neden olmuştur. IV. Tut♀aliya döneminde Kargamıš Krallığı'na 'büyük kral' ünvanının verilmesi dikkate alındığında, III. Arnuwanda döneminde Hitit Krallığı'nın üçe parçaya ayrıldığı anlaşılmaktadır. Bu dönemde başkent ♂attuša'da iç karışıklıklar yaşanmaktadır. Ayrıca II. Šuppiluliuma dönemin kayıtlarından anlaşıldığı üzere Çukurova ve Güneybatı Anadolu'da A♀♀iyawa tehditi mevcuttur. Anadolu'da ise kuraklık yaşanmaktadır. Tüm bu karışıklar içerisinde II. Šuppiluliuma III. Arnuwanda'ya karşı bağlılık yeminini bozarak Hitit tahtına oturmuştur. II. Šuppiluliuma, Tar♀untašša, Kuzeybatı, Güneybatı Anadolu, Kıbrıs ve Çukurova'da düşman ile savaşmıştır. Mısır Kralı Merneptah'ın verdiği bilgilerden anlaşıldığı karıyla bu dönemde 'Deniz Kavimleri' göçü yaşanmaktadır. Anadolu'da ise kendisini iyice hissettiren kuraklık, kıtlığa dönüşmüştür. Mısır, Ugarit ve Hitit arşivinde yer alan kayıtlardan anlaşıldığı kadarıyla bu dönemde Mısır'dan Ugarit vasıtasıyla ♂itit Krallığı'na tahıl gönderilmiştir. II. Šuppiluliuma'nın gayretleri Hitit Krallığı'nı ayakta tutmaya yetmemiş, kısa saltanatının sonunda Hitit Krallığı son bulmuştur.