Derinden bölünmüş bölgelerde çatışma yönetimi: Temel yaklaşımlar çerçevesinde 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Balkan Çalışmaları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEÇKİN TOPRAK
Danışman: Çağla Derya Tağmat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Derinden bölünmüş bir bölge olan Kıbrıs'ı inceleyen bu çalışmanın temel amacı, Kıbrıslı Türkler ile Kıbrıslı Rumlar arasındaki bölünmüşlüğün derecesini ölçmek ve tarihi süreç içerisinde derinleşen bu bölünmüşlüğün kök nedenlerini bulmaktır. Bu doğrultuda analitik bir vaka çalışması gerçekleştirebilmek maksadıyla 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti mercek altına alınmış ve bu ortaklığın müzakere süreci, temel anlaşmaları ve anayasası detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Analiz sürecini kavramsal bir zemine oturtabilmek için çatışma yönetimi disiplinindeki anayasal tasarımlar tartışması kapsamında iki temel yaklaşımı oluşturan bütünleşmecilik ve uzlaşmacılık yaklaşımları ele alınmış ve örnek vaka çalışması bu temel yaklaşımlar çerçevesinde tamamlanmıştır. Çalışmanın amacına en objektif şekilde ulaşabilmek için çatışma yönetimi disiplini alanında oldukça geniş bir literatür taraması yapılmış, etnik çatışma yaşanan farklı coğrafyalara ilişkin yapılan çalışmalar irdelenmiş, derinden bölünmüş bölgelere yönelik gerçekleştirilmiş olan anayasal tasarımlar mercek altına alınmış, 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti dönemine ilişkin İngiliz, Amerikan ve Kıbrıs Türk arşivleri tetkik edilmiş, Kıbrıs basını taranmış, konunun uzmanları ile mülakat yapılmış ve ortaya konan bilgiler ışığında iki halkın bir ortaklık kurup kuramayacağı bütün boyutlarıyla analiz edilmiştir. Yapılan inceleme ve analizler neticesinde, kendi kaderini tayin hakkı olan iki farklı halkın çatışma içerisinde bulunduğu coğrafyaların derinden bölünmüş bölgeler olarak tanımlanması gerektiği, topluluk, toplum ve halk kavramlarının genel olarak literatürde doğru kullanılmadığı, Ada'daki iki etnik grubun tek bir toplumu değil iki ayrı halkı teşkil ettiği, Kıbrıs'ın derinden bölünmüş olmasının temel nedenlerinin iki halkın doğrudan varlığı ile birlikte Osmanlı ve İngiliz hükümetlerinin uygulama ve düzenlemeleri olduğu, 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulma aşamasında Yunan tarafının bütünleşmeci, Türk tarafının uzlaşmacı bir yaklaşım sergilediği, ortaklığın sonuna doğru Rumların bütünleşmecilik yaklaşımından asimilasyoncu bir eğilime yöneldiği, Kıbrıslı Türklerin ise uzlaşmacılığın en uç noktası olan taksim anlayışına doğru kaymak zorunda kaldığı ortaya çıkarılmıştır. Bu bulgular çerçevesinde Kıbrıs'taki iki halkın bir ortaklık kurmasının neredeyse imkânsız olduğu ve Ada'daki çatışmanın yönetilebilmesi için kalıpların dışında düşünerek yeni çözüm modellerinin değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.