Ankara ili'nde ortaokul ve lise öğrencilerinin beden kütle indeksi (BKİ) z-skoru sonuçlarının beslenme dostu okul olma durumuna göre değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEHER BAKİ
Danışman: Deniz Odabaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma Ankara ilinde yer alan ortaokul ve lise öğrencilerinin BKİ Z- Skoru Sonuçları'nın Beslenme Dostu Okul Sertifikası (BDOS) olma durumuna göre değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma 01 Şubat 2019 – 01 Şubat 2020 tarihleri arasında yürütülmüş, kesitsel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Ankara İli'nde bulunan ortaokul ve liseler oluşturmaktadır. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı E-Okul Veri Tabanı'ndan alınan 600.436 öğrencinin Ekim ve Mayıs olmak üzere ölçülen iki dönem verisine (1.200.872) ulaşmak hedeflenmiş, %69,4 öğrenci (n=416.707) ve %61,8 ile 742.241 veriye ulaşılmıştır. Veri seti öğrenciye ait yaş, boy uzunluğu, vücut ağırlığı, BKİ, sınıfı ve okul türü bilgilerini içerecek şekilde anonim olarak hazırlanmıştır. Veriler, bilgisayarda SPSS 15.0 programında veri tabanı oluşturularak değerlendirilmiştir. İstatistiksel değerlendirmede, tek yönlü analiz olarak Ki Kare Testi, Student-t Testi ve çok değişkenli analiz olarak Lojistik Regresyon Analizi kullanılmıştır. Her iki döneme ait verisi bulunan gruplarda boy uzunluğu, vücut ağırlığı, BKİ, zBKİ ve zHAZ (Height-for-age Z-score, Yaşa Göre Boy Uzunluğu Z-skoru)'da BDOS olmaya göre değişimler incelenirken başlangıç değerleri ve ilçelerin sosyo-ekonomik düzeyi için Kovaryans Analizle (ANCOVA) ile düzeltme uygulanmıştır. Tip I Hata düzeyi %5'in altında (p<0,05 ) olan durumlar veri sayısının büyüklüğü nedeniyle istatistiksel olarak anlamlılık ile değil klinik anlamlılığı bakımından yorumlanmıştır. Bulgular: Araştırma veri setinde öğrencilerin %12'sinin yalnız Dönem 1, %22,6'sının yalnız Dönem 2 ve %65,4'ının Ekim ve Mayıs ayı olmak üzere her iki döneme ait verileri bulunmaktaydı. Çalışmada yer alan öğrencilerin %58,8'i ortaokul ve %41,2'si lisedeydi. Yaşları 9-19 arasında olup, yaş ortalaması 13,86±2,2, ortancası 13,75'dir. Araştırma kapsamındaki verisi olan öğrencilerin %10,4'ü BDOS olan okulda yer almaktaydı. Lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre öğrencilerin fazla kilolu veya obez olma durumu ile yaş grupları (OR:2,534, OR:2,140, OR:1,520), cinsiyeti (OR:1,605), okul türü (OR:1,186, OR:0,890, OR:1,118) ve ilçenin SED (OR:1,044) arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Bodur olma durumu ile öğrencilerin yaş grupları (OR:1,144, OR:1,360), cinsiyeti (OR:1,079), okul türü (OR:4,905, OR:1,624, OR:2,706) ve ilçenin SED (OR:1,331) arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Bodur olma durumu ile 17 yaş ve üstü grupta p değeri istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır [p=0,080, OR=1,219 (%95 GA: 0,977-1,523)]. BDOS olma ile fazla kilolu veya obez olma ve bodurlukla ilişkili bulunmamıştır. Sonuç: Bu çalışmada BDOS olan okullarda öğrencilerin BKİ, zBKİ ve obezite veya fazla kiloluluk durumları ile ilişki bulunmamıştır. Okula ve öğrenciye ait bazı değişkenlerle ilişki tespit edilmiştir. Öncelikle, okulçağı döneminde obeziteyi azaltmak ve sağlıklı beslenmeyi geliştirmek için uygulamaya konulan programları karma yöntemler ile seçilecek süreç ve sonuç belirteçleri ile etkili ara değerlendirme yapmanın önemli olduğu düşünülmüştür. Sürveyans veri kalitesinin tamlık ve doğruluk parametreleri açısından geliştirilmesi uygun olacaktır. Anahtar Kelimeler: Okul sağlığı, Beslenme Dostu Okul, Program Değerlendirme, Büyük Veri, Obezite, Fazla Kilo, Bodurluk, Ortaokul, Lise