Tarikat-i Salahiye Cemiyeti (1919 - 1925)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEBİLE YILDIZ AYBAK
Danışman: SEDEF BULUT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarikat-i Salahiye Cemiyeti ve Distolcüler hareketi, Türkiye Cumhuriyeti'nin karşılaşmış olduğu tehlikeli ve şiddetli bir hareket niteliğinde gelişmiştir. Şimdiye kadar neredeyse üzerinde hiç durulmamış olan Distolcüler ve Tarikat-i Salahiye Cemiyeti'nin incelenmesi Türkiye Cumhuriyeti'nin karşılaştığı muhalefet hareketlerinden birini daha ortaya çıkaracaktır. Böylece Cumhuriyet'in kuruluş aşamasında Millî Mücadele'nin ne kadar zorluklar içerisinde yapıldığı ve atlattığı tehlikeler bir kez daha anlaşılacaktır. Tarikat-i Salahiye Cemiyeti, 1920 yılının Eylül ayında kurulmuş gizli bir cemiyettir. Cemiyetin başkanı Yahya Adnan Paşa görünmesine rağmen aslında cemiyet, Kiraz Hamdi Paşa tarafından kurulmuştur. İttihad-ı İslam ve İslamcılık siyaseti söylemleriyle ortaya çıkmış ancak İslamcılığın idealize ettiği fikirleri savunamamıştır. İttihad-ı İslam söylemini kullanarak Kuva-yı Milliye ve Ankara Hükümeti karşıtlığı, Hürriyet ve İtilaf Fırkası, padişah ve hilafet taraftarlığı yapmıştır. Üyelerinin hemen hemen hepsi Hürriyet ve İtilaf Fırkası etrafında kurulan cemiyetlerin ve fırkaların üyelerinden oluşmaktadır. Cemiyetin faaliyetleri 1922 – 1923 yılları arasında durmuşsa da 1924 yılında tekrar Cumhuriyet rejimini sarsacak faaliyetlerde bulunmak amacıyla Anadolu'da propaganda faaliyetlerine başlamıştır. İstanbul'da ortaya çıkan ve Anadolu'yu karıştırmaya çalışan bu propagandacı grup, cemiyetin ideolojisine oranla zayıf kalmıştır. Cemiyet üyelerinin faaliyetleri Şeyh Sait İsyanı sırasında ortaya çıkmıştır. Şark İstiklal Mahkemesi'nde, "Gazeteciler Davası" ve "Şeyh Sait İsyanı Davası" görülürken Ankara İstiklal Mahkemesi'nde de "Distolcüler Davası" görülmüştür. İdeolojisine oranla çok fazla yayılamamış olan Tarikat-i Salahiye Cemiyeti ve Distolcülerin faaliyetlerine 1925 yılında Ankara İstiklal Mahkemesi tarafından son verilmiştir.