Bazı Geri Tayf Türünden Yıldızların Atmosfer Parametrelerinin ve Yaşanabilirlik Sınırlarının Belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Fakültesi, Astronomi Ve Uzay Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Didem Dilan İzci

Danışman: Mesut Yılmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasının amacı, TESS (Transit Exoplanet Survey Satellite) fotometrik gözlemleri olan, ancak tayfsal çalışmaları bulunmayan geç tayf türünden 15 adet yıldızın atmosfer parametrelerini (etkin sıcaklık, yüzey çekim ivmesi, mikro-türbülans hızı, metal bolluğu gibi) ve fiziksel parametrelerini (kütle, yarıçap gibi) belirlemektir. Buna ek olarak, belirlenen bu parametrelerle yıldızların evrimsel durumları hakkında bir bilgiye ulaşmak ve etraflarındaki yaşanabilir bölge (YB) sınırlarını ortaya koymaktır. Bu kapsamda, hedef yıldızların tayfsal verileri Ankara Üniversitesi Kreiken Rasthanesi'nde yer alan yaklaşık 30000 çözünürlüklü tayfçeker kullanılarak elde edildi. Elde edilen tayflar üzerinden demir (Fe I ve Fe II) çizgilerinin eşdeğer genişlik ölçümleri yapılarak, LOTUS kodu ile atmosfer parametreleri belirlendi. Bu analiz için gerekli başlangıç parametre seti, ARIADNE kodu ile yapılan Sürekli (Tayfsal) Enerji Dağılım (SED) fitleri yoluyla elde edildi. Analiz sonucunda aday yıldızlardan 14'ünün nihai atmosfer parametreleri ve uzaklık bilgilerinden hareketle kütle ve yarıçapları hesaplandı. Yıldızlar Hertzsprung-Russell diyagramına yerleştirildiklerinde kırmızı dev kolunda evrimleşmiş orta kütleli (0.69 Mʘ ile 8.63 M aralığında değişen) yıldızlar olduğu görüldü. Ayrıca elde edilen parametreler yardımıyla yıldız evrim modelleri kullanılarak adayların yaşları da hesaplandı. Buna göre aday yıldızların yaşları 0.10 Gyıl ile 13.25 Gyıl arasında değişim gösterdiği belirlendi. Son olarak, hesaplanan fiziksel parametreler yardımıyla aday yıldızların yaşanabilir bölge (YB) sınırları hesaplandı ve literatürdeki sonuçlarla karşılaştırıldı. Yıldızlar kırmızı dev olduğundan, YB sınırlarının beklendiği gibi genişlemiş ve yıldıza daha uzak bir konumda bulunduğu tespit edildi.