Türkiye'nin ticaret anlaşmaları: 1923-1939
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE VAROL
Danışman: MEHMET MURAT BASKICI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1838 yılından I.Dünya Savaşı'na kadar olan süreç boyunca yapılan ticaret anlaşmaları Türkiye'nin ticaret hacminin sürekli olarak artmasına neden olmuştur. Ancak tarımsal üretim lehine olan ticaret hadleri dönemlerini göz ardı ettiğimizde, dış ticaret hadleri genel olarak sanayi ürünleri lehinedir ve bu durum da Osmanlı'dan başlayarak 1923 yılına kadar Türkiye ekonomisinin dış ticaret açıkları-dış borç sarmalına girmesiyle sonuçlanmıştır. Milli Mücadele Dönemi'nden başlayarak, Cumhuriyetin kurucu kadroları bu etki altında, korumacı iktisat politikaları uygulama eğiliminde olmuşlardır. Lozan Anlaşması'nın bağlayıcı hükümleri nedeniyle 1929 yılına kadar korumacı dış ticaret politikaları uygulamak mümkün olmamış, ancak 1929 yılından sonra yapılan ticaret anlaşmaları büyük ölçüde korumacı politikaların etkisiyle biçimlendirilmiştir.Yapılan anlaşmalar uyarınca, genel olarak Türkiye'nin tarım ürünleri ve hammadde ihracatçısı ve sanayi ürünleri ile mamul mallar ithalatçısı konumunun 1923-1939 yılları süresince devam ettiği görülmektedir. 1929 yılında uygulanmaya başlayan yeni tarife oranları üzerinden, Türkiye'de üretilmeye başlanan mamuller üzerinde daha yüksek oranlı gümrük vergileri konulmuş, bazı sanayi sektörlerine yönelik girdiler ile ülke içinde üretilemeyen mamuller üzerine ise daha düşük oranlı gümrük vergileri konulmuştur. 1934 yılından itibaren ithalata kontenjan uygulaması getirilmiş,takas ve kliring uygulamalarına başvurulmuştur. 1934-1939 döneminde ithalatın yapısı değişime uğramaya başlamış, özellikle 1932 yılından itibaren etkili olan ithal ikameci sanayileşme politikası uyarınca,yerli endüstrinin altyapısının kurulmasına yönelik sanayi makineleri ve sanayi sektörüne yönelik girdiler ithal edilmeye başlanmıştır. Ayrıca, ülke içinde üretilmeye başlanan mamuller için ithalat sınırlamaları getirilmiştir.