Tasavvufa Sosyo-politik Bir Yaklaşım Örneği Olarak Teşekkül Sürecinde Vehhâbîlik (XVIII - XIX. yüzyıl)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİLEK TORUN

Danışman: Ahmet Cahid Haksever

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

XVIII. yüzyılın ortalarında, dinî ihya iddiasıyla ortaya çıkan Vehhâbîlik, Selefîlik ekseninde değerlendirilmektedir. Modernleşme sürecinin zorlu koşulları doğrultusunda şekillenen ve Batı bakışıyla yeniden yorumlanan Selefîlik ise Ahmed b. Hanbel tarafından temelleri atılan ve sonrasında İbn-i Teymiyye'de kavramsal karşılığını bulan Selefiyye kavramının yerine ikame edilmek istenmektedir. Oysa XIV. yüzyıla ait bir kavram olan Selefiyye, Selefîlikten de Vehhâbîlikten de farklıdır. Kavramların birbirlerinin yerine kimi zaman kasıtlı biçimde kullanılması, gerek Vehhâbîlik gerekse Selefîlik akımlarına, Selefiyye'nin köklü ideolojik geçmişini devşirme çabası olarak değerlendirilebilir. Vehhâbîlik teşekkül sürecinden itibaren tasavvufa tepkili yaklaşmış, bu tepkisel tavrı da Selefî ekolün önemli temsilcileriyle ilişkilendirmeye çalışmıştır. Vehhâbîliğin tasavvuf eleştirileri çoğunlukla "bid'at" söylemi üzerinden ele alınmakta böylece tartışma teolojik zemine çekilerek, meselenin sosyo-politik yönü göz ardı edilmektedir.