Kent içi raylı sistem yatırımlarının analizi ve yönetim modelleri: Ankara ili örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GAYRİMENKUL GELİŞTİRME VE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİLAY BOSTANCI
Danışman: Yeşim Tanrıvermiş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı; Türkiye'de kent içi raylı sistem yatırımları finansmanı, yatırım analizi ve yönetim modellerini önce genel olarak ve daha sonra Ankara ili örneği çerçevesinde incelemek, uygulamadaki yaşanan sorunları tespit etmek ve çözüm önerileri sunmaktır. Araştırmada yöntem olarak anket çalışması ve ekonomik analiz kullanılmıştır. Anket çalışması EGO Genel Müdürlüğü ve paydaş analizi kapsamında da Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nda (UAB) görevli yönetici ve çalışanlarıyla gerçekleştirilmiştir. Örneklem büyüklüğü 363 olarak hesaplanmış olmasına rağmen örneklem büyüklüğünden daha fazla kişi ile anket çalışması yapılmıştır. Bu ankete EGO yönetici pozisyonunda 101, çalışan olarak 618, UAB'de yönetici pozisyonunda 22, çalışan olarak 24 olmak üzere toplam 765 personel katılmıştır. Anket çalışmasında anket verilerinin derlenip, özetlenerek analiz edilmesinde Statistical Package for the Social Sciences (SPPSS) yazılımı kullanılmış, anket sorularının cevapları arasında anlamlılık düzeylerini ölçmek için t testi ve ki-kare testleri uygulanmıştır. Bazı veriler normal dağılımda olmadığı için ikili gruplar arasındaki karşılaştırmalarda Mann-Whitney U testi, üç ve üçten fazla gruplar arasındaki karşılaştırmalarda Kruskall Wallis-H testi, değişkenler arası ilişkilerde ise Spearman korelasyon testi ile analizler yapılmıştır. EGO'da çalışanlara yapılan ankette veriler, geliştirilmek amacıyla "çalışanların yöneticileri değerlendirmesi ölçeği" aracılığı ile toplanmıştır. Ölçeğin planlanan bu faktör yapısının doğrulanıp doğrulanmadığı birinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile analiz edilmiştir. Ölçeğin güvenirliğini tespit etmek için Cronbach alfa iç tutarlılık anlamında güvenirlik katsayı hesaplaması yapılarak, Path diagramı ve regresyon analizleri de gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yatırım analizi bölümünde, Ankara'da mevcutta işletilen raylı sistem hatları Batıkent-Kızılay (M1), Çayyolu-Kızılay (M2), Batıkent-Sincan/Törekent (M3), Keçiören-AKM (M4), AŞTİ-Dikimevi (A1) ve yapılması planlanan A1 Hattı (Ankaray) Dikimevi-Nato Yolu raylı sistem uzatma hattı, Keçiören Kuyubaşı İstasyonu YHT Garı İstasyonu arası bağlantı hattı, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi-Çubuk raylı sistem bağlantı hattı incelenmiştir. Ekonomik analiz hesaplamalarında, iç karlılık oranı (İKO), net bugünkü değer (NBD), nakit akıma bağlanmış geri ödeme süresi ve karlılık endeksi (KE) gibi dinamik finansal değerleme yöntemleri kullanılmıştır. Hesaplamalar sonucunda elde edilen bulgularda; metro hatları için yapılan yatırımların geri dönüş sürelerinin çok uzun olduğu, iç karlılık sonuçlarının iyimser tablo sunmadığı tespit edilmiştir. Anket çalışması ile kent içi raylı sistemlerde finansmanı ve yönetimi ile ilgili sorunlar tespit edilmeye çalışılmış ve çözüm önerileri sunulmuştur. Anket sonuçlarına göre; % 97 oranında Ankara'da yeni bir metro hattının yapılmasına ihtiyaç olduğu, ankete katılanlardan % 38 oranında Havaalanı-Gar metro hattının yapılmasını böylece özel araç trafiğinin minimize edilerek yeni bir metro hattının kullanılmasını tercih edecekleri tespit edilmiştir. Kent içi raylı sistemlerin finansmanının hangi idareler tarafından yapılması ile ilgili EGO yöneticileri % 46,6 oranında merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği, UAB yöneticileri % 31 oranında merkezi yönetim, EGO çalışanları % 29,3 oranında merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği, UAB çalışanları % 29,7 oranında merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği şeklinde yapılmasını ifade etmişlerdir. Kent içi raylı sistemlerin yönetiminin hangi idareler tarafından yapılması ile ilgili EGO yöneticileri % 73,3, UAB yöneticileri ise, % 46,7 oranında yerel yönetim, EGO çalışanları % 58,7, UAB çalışanları da % 66,7 oranında yerel yönetimlerin yapması gerektiği ortaya konmuştur. Kent içi raylı sistemlerin finansmanını merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği şeklinde yapılması gerektiği sonucu çıkmasına rağmen yönetimini sadece yerel yönetimlerin yapması gerektiği de vurgulanmıştır.