Kadın girişimcilerin bilgiye yaklaşımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURCU KETEN
Danışman: OYA GÜRDAL
Özet:Günümüz bilgi toplumunda varlığını sürdürmek isteyen bireylerin, bilgi gereksinimlerinin farkında ve bilgi erişim süreci içindeki rollerinin bilincinde olmaları; gereksinimlerini karşılamak için elde ettikleri bilgiyi iş ve günlük yaşamlarına rahatlıkla aktarabilmeleri gerekmektedir. Ancak, sağlıklı bir bilgi erişim sürecinin yaşanması, tek başına bireysel bilinçlenme ve eğitim ile mümkün olmamaktadır. Bilgi erişim sürecinden istenilen verimin alınması; bilgi arayanların, bireysel, sosyal ve toplumsal durumları, bilgi gereksinimleri analiz edilerek oluşturulmuş bilgi hizmetlerinin ve birbiriyle etkileşim-uyum içinde çalışan unsurlardan oluşan bilgi erişim sistemlerinin tasarlanmasıyla mümkün olmaktadır.Yeni ekonomi anlayışı da, sadece, kalkınmanın en önemli unsuru ve rekabetin vazgeçilmezi olan bilgiyi iş hayatında etkili şekilde kullanabilenlerin gelişimlerini sürdürmesine izin vermektedir. Yaşanan bu gelişmeler de ekonomideki değişimden etkilenmesi muhtemel aktörlerin bilgi gereksinimlerini ve bilgiye yaklaşımlarını irdeleyen çalışmaların yapılmasını her zamankinden daha önemli hale getirmektedir. Bu durum, ülkelerin ekonomik kalkınmalarında etkili bir yere sahip olan ve bu nedenle farklı kurum/kuruluşlar tarafından gelişimleri desteklenen kadın girişimcilerin, bilgi kullanıcıları olarak bilgi ve belge yönetimi alanında yapılan disiplinlerarası çalışmalara konu edilmesine imkân vermiştir.Türkiye'deki kadın girişimciliği, 1970'lerdeki ekonomik bunalımın ardından yaşanan yapısal dönüşümlerden ve uluslararası finans kuruluşlarının önerdiği yapısal uyum politikalarından etkilenmiştir. Ülkemizde, kadın istihdamının özel bir alanı olan kadın girişimciliği konusunda yapılan çalışmalar, 1980'li yıllardan itibaren yoğunluk kazanmıştır. Aynı yıllarda desteklenmeye başlayan küçük işletme girişimciliğinin de bu durum üzerinde olumlu etkisi olmuştur. Ülkede gerçekleştirilen yapısal uyum politikaları kapsamındaki stratejilerden biri de ailelerin gelir düzeyini yükseltmek amacıyla kadınların kendi başlarına küçük işletmeler kurmaya yönlendirilmesi olmuştur.Kadın girişimcilerin ve küçük işletmelerinin desteklenmesiyle sadece ekonomik kalkınmanın sağlanması hedeflenmemiştir. Yapısal uyum politikaları çerçevesinde gerçekleşen mekânsal esnek üretim biçimleri, kendi içinde bütünleşen yerel sistemleri de ön plâna çıkarmıştır. Böylece, kadın girişimcilerin varlığı, kentlerin ekonomik gelişimlerinin yanı sıra kültürel, sosyal ilişkileri ve insanlararası etkileşimi de olumlu yönde etkilemiştir. Bu nedenle, kadın girişimcilerin günümüzdeki bilgiye dayalı yeni ekonomi şartlarında varlığını sürdürmesi hassasiyet gösterilen konular arasında ön plandaki yerini almıştır.Bilgiye dayalı ekonominin söz konusu olduğu ortam, kadın girişimcilerin bilgi gereksinimlerinin farkında olmalarının yanı sıra gereksinimlerini karşılayabilmeleri için bilgi teknolojilerinden yararlanabilmelerini ve elde ettikleri bilgiyi etkin bir şekilde kullanabilmelerini gerektirmiştir. Çünkü, kadın girişimcilerin hedeflerine ulaşabilmeleri için gereksinim duydukları bilgiyi tanımlayabilmelerinin yanı sıra, bilgi kaynakları arasından gereksinimlerine en uygun olan kaynağı seçmeleri, kaynağın içinden gereksinim duydukları bilgiyi süzebilmeleri ve elde ettikleri bilgiyi girişimcilik faaliyetlerine aktarabilmeleri gerekmiştir.Önemli bilgilere doğru zamanda sahip olmanın, iş yaşamlarında kadınları daha etkili hale getirdiği ve profesyonel alanda saygınlık kazanmalarına imkân verdiği bilinmektedir. İş yaşamında bilgiye doğru ve zamanında erişim, kadınlar için önceliklidir ve bilgi gereksinimlerinin hızlı bir şekilde karşılanması gerekmektedir. Yapılan araştırmalar göstermiştir ki, kadın girişimcilerin amaçlarına ulaşmaları ve hatta bunu kolaylaştırmaları için sahip oldukları bilginin yetersiz olduğunun farkına varmaları önem taşımaktadır. Bu farkındalık onların, girişimcilik fırsatlarından yararlanma; girişimcilik faaliyetlerini gerçekleştirmek için gerekli olan kaynakları belirleme ve yaratılan girişimi yönetme aşamalarında bilgi gereksinimlerini, sahip oldukları bilgilerdeki eksiklikleri tanımlayabilmelerine imkân vermektedir.Bununla birlikte, tez kapsamında yürütülen kullanıcı araştırması ile, kadın girişimcileri desteklemek amacıyla TOBB tarafından oluşturulan ve il bazında örgütlenen kadın girişimci kurullarının yönetim seviyesindeki üyelerinin dahi, çoğunlukla, girişimcilik faaliyetlerini yürütürken yaşanacak sağlıklı bir bilgi erişim sürecinin, girişimleri üzerindeki olumlu etkilerinden haberdar olmadıkları görülmüştür. Kullanıcı araştırması, sorunun başlı başına kadın girişimcilerden kaynaklanmadığını da gözler önüne sermiştir. Kadın girişimcilerin, sahip oldukları bireysel özelliklerin, çevresel değişkenlerin ve bilgi erişim teknikleri bağlamında sahip oldukları bilgi alt yapılarındaki eksikliklerin bilgi erişim süreçlerini etkilediği ortaya çıkmıştır.Kullanıcı araştırmasının bulguları, ülkemizdeki kadın girişimcilerin bilgi erişim kanallarına ilişkin farkındalıklarının ve bilgi alt yapılarının yetersiz olduğunu; bilgi erişim sürecinde yaşadıkları tıkanıklıkların/engellerin, onların bilgi arama davranışlarını etkilediğini; bilgi isteklerini bilgi erişim sistemi içinde süzememelerinin, bilgi gereksinimlerini tam anlamıyla karşılamalarına engel olduğunu göstermiştir. Ortaya çıkan bir diğer sonuç ise, kadın girişimcilerin bilgi gereksinimleri ve bilgi arama davranışları doğrultusunda tasarlanan bilgi hizmetlerindeki yetersizliğin, bilgi erişim süreçlerini olumsuz yönde etkilediğidir.Çalışmanın sonunda, yukarıda yer verilen bulgular ve bilimsel çalışmalardan elde edilen bilgiler göz önünde bulundurularak, ülkemizdeki kadın girişimcilerin sağlıklı bir bilgi erişim süreci yaşamalarına imkân verecek bilgi hizmetleri plânlaması kapsamında yer verilmesi gereken unsurlar belirlenmiştir. Bu bağlamda, kadın girişimcilere ulusal bilgi politikalarında özel olarak yer verilmesi; bilgi hizmeti plânlamalarında, devlete, bilgi hizmeti sunan kurum/kuruluşlara, kadın girişimcileri destekleyen sivil toplum kuruluşlarına ve kütüphanecilere/bilgi uzmanlarına düşen sorumlulukların açıkça ifade edilmesi; ulusal ve bölgesel kadın bilgi ağlarının oluşturulması; bilgi hizmetlerinin tek bir merkezden değil, genel bir merkeze bağlı bölgesel ve yerel daha küçük çaplı bilgi merkezleri ile, eşgüdüm/koordinasyon ve işbirliği içinde sürdürülmesi; bilgi hizmetlerinde standartlaşmaya gidilmesi; kadın girişimcilerin temsil edildiği ortak bir iletişim plâtformu oluşturulması ve kadın girişimcilerin bilgi gereksinimlerini karşılayacak nitelik ve nicelikte özel bilgi kaynaklarının hazırlanması önerilmiştir.Önerilerle yetinilmemiş; bulgular ve yer verilen kuramsal bilgiler ışığında çalışmaya, ?Farkındalık Temelli Bir Bilgi Erişim Süreci Modeli? ve ?Kadın Girişimciler İçin Bilgi Arama Davranışı Geliştirme Modeli? de eklenmiştir. Ayrıca, kadın girişimcilerin bilgiye yaklaşımı ve TOBB'un mevcut yapısı göz önünde bulundurularak getirilen öneriler ışığında TOBB için üç aşamalı bir Girişimci Bilgi Merkezi Hizmet Planlaması Modeli geliştirilmiştir.