OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARDA SERİN PROTEAZ VE İLİŞKİLİ MOLEKÜLLERİN DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE YAYLACI
Danışman: Özlem Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, serin proteaz ve ilişkili moleküllerin Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) etyopatogenezindeki rolü ve otizm belirti şiddeti ile davranış sorunları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Birtakım serin proteazların ve serpinlerin sinaptik plastisite üzerinde etkili olduğu gösterilmiştir. Sinaptik plastisite nöronların bağlantı gücünü aktiviteye bağlı olarak değiştirebilme yeteneğidir ve öğrenme, hafıza, bilişsel işlevlerin kurulabilmesi ve yürütülebilmesi için gereklidir. Otizme öğrenmede, hafızada ve yüksek bilişsel işlevlerde bozulmaların eşlik ettiği gösterilmiştir. Motopsin, agrin, C terminal agrin fragmanı (CAF), doku plazminojen aktivatörü (tPA), nöroserpin ve plazminojen aktivatör inhibitörü 1 (PAİ-1) serin proteaz ile ilişkili moleküllerdir. Bu moleküllerin sinaptik plastisite üzerinden duyguyu, davranışı modüle eden ve bilişsel aktiviteler üzerinde düzenleyici rolü bulunur. Bu çalışmada bu moleküller seçilerek bu moleküllerin serum düzeyleri ölçülmüştür. Buradan yola çıkılarak bu çalışmada, sinaptik plastisite üzerinden duyguyu, davranışı modüle eden ve bilişsel aktiviteler üzerinde düzenleyici rolü bulunan serin proteaz ve ilişkili moleküllerden motopsin, agrin, C terminal agrin fragmanı (CAF), doku plazminojen aktivatörü (tPA), nöroserpin ve plazminojen aktivatör inhibitörü 1 (PAİ-1) seçilmiştir. Bu moleküllerin serum düzeyleri ölçülmüştür. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma kesitsel niteliktedir. Çalışmaya, deney grubunu oluşturmak üzere 2-6 yaş aralığında OSB tanılı 44 çocuk ile kontrol grubunu oluşturmak üzere OSB grubuyla yaş ve cinsiyet bakımından eşleştirilmiş 43 sağlıklı çocuk, dahil edilme ve dışlama kriterlerine uygun olarak, seçilmiştir. OSB tanılı çocukların semptom ve davranış sorunlarının düzeyi; Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ), Otizm Davranış Değerlendirme Kontrol Listesi (ODKL) ve Tekrarlayıcı Davranışlar Ölçeği- Revize Form-Türkçe Versiyon (TEDÖ-R-TV) kullanılarak değerlendirilmiştir. Her iki gruptaki çocuklardan venöz kan örnekleri alınarak, ELISA yöntemiyle serum motopsin, agrin, CAF, tPA, nöroserpin ve PAİ-1 düzeyleri ölçülmüştür. Bulgular: OSB grubunda kontrol grubuna kıyasla serum motopsin, agrin, CAF, tPA, nöroserpin ve PAİ-1 düzeyleri anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır. OSB şiddeti ile serum motopsin, agrin, CAF, tPA, nöroserpin ve PAİ-1 düzeyleri düzeyleri arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. ÇODÖ taklit alt ölçeği ile motopsin arasında aynı yönlü, gücü orta derecede, anlamlı bir ilişki saptanırken, ÇODÖ dinleme tepkisi, tatma-koklama-dokunma tepkisi ve kullanımı, etkinlik düzeyi alt ölçekleri ile agrin arasında ters yönlü, gücü orta derecede anlamlı ilişkiler bulunmuştur. ODKL duyusal alt ölçek puanları ile motopsin arasında aynı yönlü, gücü orta derecede ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. TEDÖ-R-TV kendine zarar verme alt ölçeği ile PAİ-1 arasında ters yönlü, gücü orta derecede, anlamlı bir ilşki bulunmuştur. Sonuç: Bulgularımız sinaptik plastisitede görev alan serin proteaz ve ilişkili moleküllerin OSB'nin etyopatogenezinde rol oynayabileceğini göstermiştir. OSB beynin çok çeşitli bölgelerinde bozulmalarla seyreden bir bozukluk olduğu için beynin farklı bölgelerini değerlendiren alt ölçek puanları ile kan parametreleri arasındaki ilişki de oldukça karmaşık bulunmuştur. Bozuk nörogelişimin belirli mekanizmalarına işaret eden potansiyel biyokimyasal belirteçlerin kullanılması, otizmi tedavi etmek adına alt tiplerinin tanımlanmasına yardımcı olarak, sadece bir semptom kategorisine bağlı olmaksızın, her bir mekanizma için tedavi ya da önleme stratejilerinin uyarlanmasına yardımcı olacaktır. OSB'de değerlendirilen ölçekler bu bağlamda önem kazanmaktadır. Bu nedenle çalışmada değerlendirilen kan parametrelerinin OSB'nin etyopatogenezindeki rolünü daha iyi değerlendirebilmek ve OSB belirti şiddetini ve davranış sorunlarının düzeyini gösteren toplam ölçek puanları ve alt ölçek puanları ile ilişkisini daha iyi anlayabilmek için daha büyük bir örneklemi içeren, kan biyokimyası ile birlikte beyin omurilik sıvısı (BOS) biyokimyasını da değerlendiren ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.