1945-1960 arası Türk siyasi ve düşünce hayatında Rusya Türkleri olgusu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, GENEL TÜRK TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİBEL DEMİRCİ
Danışman: ABDULLAH GÜNDOĞDU
Özet:19. yüzyıl ilk önce Osmanlı Türklerinde, hemen sonrasında ise Rusya Türkleri arasında "Türkçülük bilincinin" ortaya çıkmaya başladığı dönemdir. Her iki aydınlanmanın münevverleri bu şuur dönemini ortak geçmişleri, dil ve kültür öğeleri ile birlikte kurgulamışlardır. Cumhuriyet Döneminde dış Türkler olgusu, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin güvenlikçi dış politik anlayışı içerisinde kalmış, Türk milliyetçiliğinin tarihi ve talihine bağlı gelişmiştir. Zira bu olgu Türk milliyetçiliğinin nüvesinden doğmuş ve her dönem Türk milliyetçiliği için ilgi, mücadele ve ideal alanlarının başında gelmiştir. Atatürk Dönemi'nden sonra tek parti iktidarı zamanında bu konu II. Dünya Savaşı'nın dengeleri ile şekillenmiştir. 1945-1960 arasında ise yine bir devlet stratejisinden ziyade kültür ve dil birlikteliği konusundaki bu miras yine milliyetçi cenah ve Türkiye'de yaşayan Rusya Türkleri tarafından korunmaya çalışılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin Rusya Türklerine karşı belli belirsiz, Rusya'yı ürkütmeme gayretli siyaseti ve bu siyasetin neredeyse kamuoyuna hiç yansımayan tesiri, dönemin karakteristiklerindendir. Rusya Türkleri olgusunun bu dönem değer kazandığı alanlardan birisi Sovyetlere karşı Amerika tarafından tüm dünyada yürütülen komünizm ile mücadele sürecidir. Ayrıca gerek iç siyasal dengeler gerekse Amerika'nın jeostratejik planları dış Türklere karşı devletin resmi bir politika oluşturmasını engellemiştir. Bu dönemin en temel ikilemi, milli kurtuluş mücadelesi verirken ve Lozan, Montrö gibi uluslararası konularda en büyük müttefiki olan Sovyetler Birliği'nin savaş sonrasında Türkiye'nin en ciddi güvenlik sorunu hâline gelmiş olması durumudur. Bu dönemin Rusya Türkleri açısından en sürprizli süreci ise Amerikalıların Almanya-Münih üzerinden Sovyetler Birliğine karşı, Rusya Türkleri vasıtasıyla yürüttükleri soğuk savaş stratejisidir.