Kreş ve gündüz bakımevlerinin kalite açısından değerlendirilmesi, kalite düzeyi yüksek ve düşük kurumlara devam eden çocukların gelişim düzeylerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ÇOCUK GELİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURÇAK ÖZONUK
Danışman: Neriman Aral
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kreş ve Gündüz Bakımevlerinin Kalite Açısından Değerlendirilmesi, Kalite Düzeyi Yüksek ve Düşük Kurumlara Devam Eden Çocukların Gelişim Düzeylerinin İncelenmesi Araştırmada, kreş ve gündüz bakımevlerinin kalite açısından değerlendirilmesi, kalite düzeyi belirlenen okullar içinde; yüksek ve düşük kaliteli olarak tespit edilen kreş ve gündüz bakımevlerine devam eden çocukların gelişimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma Ankara il merkezinde bulunan 50 kreş ve gündüz bakımevi üzerinde yürütülmüştür. Çalışmada nitel ve nicel verilerin bir arada kullanıldığı yakınsayan paralel karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmada öğretmen- yönetici ve aile- çocuk genel bilgi formları Türkçeye uyarlama çalışması yapılan Bebek ve Küçük Çocuk Ortamı Değerlendirme ölçeği (ITERS-R3), Erken Çocukluk Ortamı Değerlendirme Ölçeği (ECERS-R), Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE), yönetici ve öğretmenler için yarı yapılandırılmış görüşme formu ile veriler toplanmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında problem durum belirlenerek gerekli izin ve onaylar alınmış, öğretmen, yönetici ve ailelerle görüşülerek genel bilgiler elde edilmiştir. İkinci aşamada ise öncelikle ITERS-R 3 ölçeğinin çevirisi ve dilimize uygunluğunun test edilmesi ile uygulama kitapçığının dil geçerliği yapılmıştır. Ölçekle ilgili uzman görüşlerinin alınması ve pilot uygulamaların yapılmasından sonra uygulama aşamasına geçilmiştir. Uygulama aşamasında kurumlarda sıfır üç yaş çocuklar için Clifford vd. (1990) tarafından geliştirilen, 2017 yılında yine Clifford vd. tarafından güncellenen, bu çalışma kapsamında Türkçe'ye uyarlaması yapılan ITERS-R3" ile sıfır üç yaş çocuklar için Harms vd. (1980) tarafından geliştirilen, Işıkoǧlu, (2007) tarafından Türkçeye uyarlaması yapılan ECERS-R" kullanılarak gözlemler yapılmıştır. Gözlemler sırasında sınıf içinde herhangi bir etkinliğe müdahale edilmeden çocuklar günlük rutinleri sırasında gözlemlenerek ITERS-R3 ve ECERS-R formları doldurulmuştur. ITERS-R3 ile ilgili yapılan geçerlik güvenirlik analizleri sonucunda, kapsam geçerlilik oranı .78 olarak belirlenmiştir. Çalışmanın yapılan analizlerine göre madde korelasyon değeri .030 olarak bulunmuştur. Ölçeğin korelasyon katsayısının yüksek olması ölçüt geçerliliğinin sağlandığının kanıtıdır. ITERS-R3 için Cronbach alpha değeri .60'ın üzerindedir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğu belirlenmiştir. Gözlemlerden sonra çalışmaya katılmayı kabul eden öğretmenler ve yöneticilerle yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yüz yüze görüşmelerden elde edilen veriler, ITERS-R3 ve ECERS- R'den elde edilen verilerle bütünleştirilerek okul öncesi eğitim kurumlarının kalite düzeyleri belirlenmiştir. Yapılan anlizler sonucunda çalışmaya dahil edilen kurumlardan ITERS-R3'e göre 31 okul yüksek; 19 okul düşük kalite değerinde bulunmuştur. ECERS-R'ye göre 32 okul yüksek, 18 okulun ise düşük kalite değerinde olduğu tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirmeden sonra çalışmanın üçüncü aşamasına geçilmiştir. Bu aşamada kurumlardaki çocukların ailelerinden onam alınarak çocukların gelişimsel değerlendirilmeleri yapılmıştır. Çocukların gelişimsel değerlendirilmesinde AGTE kullanılmıştır. Çalışmanın bu aşamasında elde edilen veriler uygun istatistiksel analizler kullanılarak değerlendirilmiştir. Yapılan AGTE sonuçlarına göre kalite düzeyi yüksek olarak belirlenen okullara devam eden çocukların "İnce ve kaba motor gelişim'' ile "genel gelişim" puanlarının yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Kalite düzeyi yüksek ve düşük olarak belirlenen kreş ve gündüz bakımevlerine devam eden çocukların dil ve sosyal gelişim puanlarında anlamlı bir farklılık belirlenmemiştir. Buna rağmen yapılan analizlerde sıra ortalamalarının kalite düzeyi yüksek olan okulların lehinde olduğu izlenmiştir. Bu çalışma kaliteli okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların gelişimlerinin daha iyi olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler: Gelişimsel özellikler, kalite, okul öncesi eğitim, okul öncesi eğitim kurumlarında kalite.