İRİBAŞ DENİZ KAPLUMBAĞALARINDA (CARETTA CARETTA) ORGANİK KLORLU PESTİSİTLERİN ARAŞTIRILMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Klinik Öncesi Bilimler, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERDEM KARA
Danışman: Ayhan Filazi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde endüstrileşmeyle birlikte artan çevre kirliliği en önemli sorunlardan biridir. Çevre kirliliğine neden olan sorunların başında yasaklanmalarına veya kısıtlanmalarına rağmen kalıcılıkları ve endokrin bozucu özellikleriyle öne çıkan organik klorlu pestisitler (OCP) gelmektedir. Bu nedenle OCP'lerin Akdeniz'deki kirliliğinin biyoindikatör olarak gösterilen deniz kaplumbağaları aracılığıyla araştırılması amaçlanmıştır. Deniz kaplumbağalarının farklı organ ve dokularında tespit edilen OCP kalıntıları cinsiyete göre değerlendirilmiş ve risk analizi yapılmıştır. Muğla ili ve çevresinden, karaya vurmuş ve ölü halde bulunan Caretta caretta'ların her birinden araştırılmak üzere kas, kalp, dalak, böbrek, karaciğer ve yağ dokuları alınmıştır. Örnekler, elde edilecek verilerin sağlıklı karşılaştırılabilmesi açısından sadece yaş, ağırlık gibi fiziksel özellikleri benzer olan ve bozulma derecesi düşük bireylerden toplanmıştır. Beş dişi ve beş erkek Caretta caretta'nın doku ve organ örnekleri önceden validasyonu yapılmış QuEChERS yöntemi ile özütlenerek gaz kromatografi-kütle spektrometrisi ile analiz edilmiştir. Kaplumbağa doku ve organlarında sadece DDT ve metabolitlerinin her bireyde ölçülebilecek konsantrasyonlarda olduğu görülmüştür. DDT ve metabolitlerinin toplam konsantrasyonları açısından erkek ve dişi kaplumbağalarda fark görülmezken, en yüksek konsantrasyon yağda tespit edilmiş ve bunu azalan sırayla karaciğer, kas, böbrek, dalak ve kalp takip etmiştir. Bununla beraber 2,4'-DDT'nin toplam konsantrasyonu erkek bireylerde dalak>yağ>kas>kalp sırasını izlerken dişi bireylerde dalak>kalp>karaciğer>kas>böbrek sırasını takip etmiştir. Erkek bireylerde karaciğer ve böbrek dokularında, dişi bireylerde ise yağ dokularında ölçülebilir 2,4'-DDT konsantrasyonuna rastlanmamıştır. 4,4'-DDE'nin en yüksek konsantrasyonu hem erkek ve hem de dişilerde yağda tespit edilmiş ve bunu azalan sırayla karaciğer, böbrek, kas, dalak ve kalp izlemiştir. Her iki cinsiyetten bireylerde 4,4'-DDD'ye sadece dalak dokusunda rastlanmış ve konsantrasyonlarında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Böylece, Akdeniz'deki organik klorlu kirliliğinin büyük oranda DDT ve metabolitlerine bağlı olduğu, cinsiyetler arasında sadece 2,4'-DDT konsantrasyonlarında farklılık olabileceği ve kirlilik araştırmalarında Caretta caretta'ların biyoindikatör olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.