Gazan Mahmut Han Döneminde Anadolu'da meydana gelen Moğol isyanları: 1295 - 1304

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2003

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KÜRŞAT GÜNAY

Danışman: İLHAN ERDEM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gazan Han, İlhanlı hükümdarları arasında sert ve otoriter idaresi ile tanınmış bir şahsiyettir. Ayrıca onun reformist yönü de dikkate değer bir özellik olarak karşımıza çıkıyor. Gazan dönemi İlhanlılar için olduğu gibi Türkiye Selçukluları açısından da çok önemli gelişmelerin yaşandığı bir süreç olmuştur. Ayrıca bu dönemde Anadolu'nun ilk defa Moğolların kendi aralarındaki mücadelelere sahne olduğunu görüyoruz. Gazan Han, yönetimi ele geçirdikten sonra çekindiği Togaçar'ı merkezden uzaklaştırarak Anadolu'ya askeri vali olarak atamıştır. Togaçar, Anadolu'da bulunduğu süre içinde İlhanlı yönetimi aleyhine faaliyetlerini sürdürdüğü sırada Gazan, Togaçar'ı kendi yönetiminin geleceği için ortadan kaldırma karan aldı. Gazan'ın emri üzerine Togaçar, Baltu tarafından Anadolu'da öldürülmüştür. Bu olaydan sonra ise Baltu'nun gücünün bir hayli arttığım görüyoruz. Baltu, ilerleyen zamanlarda Gazan' a karşı isyan yoluna sapmıştır. Bu isyan, ancak Kutluğ Şah' in etkili bir askeri seferiyle bastırılabildi. Bu isyanın hemen ardından töhmet altında kalan Selçuklu Sultam II. Mesud, tahtından alınarak sürgüne gönderilmiştir. Gazan Han, planladığı Suriye seferi için Sülemiş Noyan'ı bir miktar kuvvetle Anadolu'ya göndermiş; fakat adı geçen Moğol Komutanı, Anadolu valiliğine Bayancar'ın atandığım görünce Baltu gibi isyan yoluna sapmıştır. Sülemiş isyanı, Anadolu'da gerçekleşen Moğol isyanları arasında en geniş çaplı olanıdır. Sülemiş, bu isyan hareketi sırasında İlhanlı ordusuna yenilince Suriye'ye kaçmış ve Mısır'da Memluk Sultanınca ilgiyle karşılanmıştır. Yanında bir miktar Memluk kuvvetiyle tekrar121 Anadolu'ya dönen Sülemiş, bu sefer yakalanarak İlhanlı yönetimine teslim edilmiş ve Tebriz'de İdam edilmiştir. Bu isyan sırasında Sultan HI. Alaeddin Keykubad'ın Gazan Han'a bağlı kaldığım görüyoruz. Moğol isyanları sırasında Memluk Devleti, Sülemiş'i destekleyerek İlhanlı yönetimi aleyhine politika takip ederken; Kilikya Ermeni Baronluğu, kendisine sığınan asi Baltu'yu Gazan' a teslim ederek tam tersi bir politika izlemiştir. Selçuklu ülkesindeki idarecilerin ve halkın büyük bir kısmının da isyanlar sırasında İlhanlı ve Selçuklu yönetimine bağlı kaldığı görülmektedir. Başta Karamanlılar olmak üzere pek çok Türkmen, asilerden Baltu'ya destek vermezken Sülemiş isyanına katılmıştır. Bu isyanların getirdiği karışık siyasi ortamdan yararlanan pek çok Türkmen beyliği, Bizans üzerine çeşitli gaza faaliyetleri düzenleyerek; sınırlarını sürekli Bizans aleyhine genişletti. Yapılan tüm bu faaliyetler sonucunda Anadolu'nun Türkleşme süreci de tamamlanmış oluyordu.