Okul öncesi kaynaştırma ortamlarındaki otizm spektrum bozukluğu olan çocukların katılımları ve farklı değişkenlerle ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, ÖZEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FADİME YANAÇ TAYLAN
Danışman: HATİCE BAKKALOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada okul öncesi kaynaştırma ortamlarında eğitim alan otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocukların yetişkine, akrana ve materyale katılım ile katılım karmaşıklığı performanslarının etkinlik türleri ve otizm şiddetine göre farklılaşma durumuyla katılım performanslarının farklı değişkenlerle ilişkileri ve bu değişkenlerin katılım performanslarını yordama durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma grubu, eğitimlerine okul öncesi kaynaştırma ortamlarında devam eden ve yaşları 39-72 ay arasında olan OSB tanılı 52 (40 erkek, 12 kız) çocuktan oluşmaktadır. Çocuklara, öğretmenlere ve sınıflara ilişkin bilgilerin alınması için demografik bilgi formu, otizm tanılarını doğrulamak ve otizm şiddetini belirlemek için Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ), etkinliklerde katılım performanslarını belirlemek için Öğretmenlerin Rutin Katılımları Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Sosyal iletişim yeterlikleri için Sosyal İletişim Kontrol Listesi-Revize-Okul Öncesi Türkçe Versiyon (SİLKOL-R-OTV), tekrarlayıcı davranışları için Tekrarlayıcı Davranışlar Ölçeği-Revize-Türkçe Versiyon (TEDÖ-R-TV), okula uyum düzeyleri için Okula Uyum Öğretmen Derecelendirme Ölçeği-Kısa Formu (OUÖDÖ-KF) ve öğrenci-öğretmen ilişkileri için Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu (ÖÖİÖ-KF) kullanılmıştır. İlgili ölçeklerin tamamı öğretmenler tarafından doldurulmuştur. Veriler SPSS 24 paket programında analiz edilmiştir. OSB olan çocukların etkinliklerde katılım tür ile karmaşıklık performanslarının farklılaşma durumu İlişkili Örneklemler t Testi; otizm şiddeti hafif ve ağır olan çocukların katılım tür ve karmaşıklık performansları, sosyal iletişim yeterlikleri, tekrarlayıcı davranışları, okula uyum düzeyleri ve öğrenci-öğretmen ilişkileri Bağımsız Örneklemler t Testi ile karşılaştırılmıştır. OSB olan çocukların yapılandırılmış ve yapılandırılmamış etkinliklerde katılım tür ve karmaşıklık performansları ile sosyal iletişim yeterlikleri, tekrarlayıcı davranışları, okula uyum düzeyleri, öğrenci-öğretmen ilişkileri ve otizm şiddetine ilişkin puanları arasındaki ilişkiler Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı ile belirlenmiştir. Katılım tür ve karmaşıklık performanslarıyla ilişkili olan değişkenlerin yordayıcılıklarının belirlenmesi için hiyerarşik regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular, OSB olan çocukların etkinlik türlerine göre yalnızca akrana katılım performanslarının farklılaştığını göstermiştir. Çocukların katılım tür ve karmaşıklık performanslarının otizm şiddetine göre farklılaştığı ve SİLKOL-R-OTV, TEDÖ-R-TV, OUÖDÖ-KF ve ÖÖİÖ-KF puanlarında farklılıklar olduğu bulunmuştur. Çocukların tüm etkinliklerde katılım türleri ile karmaşıklık performanslarının SİLKOL-R-OTV ile pozitif yönlü ve yüksek düzeyde ilişkili olduğu görülmüştür. TEDÖ-R-TV'nin stereotipik davranışlar alt alanının yapılandırılmış etkinliklerde yetişkine katılım ve katılım karmaşıklığı performanslarıyla ve sınırlı ilgi alt alanın yapılandırılmış etkinliklerde yetişkine ve materyale katılım ile katılım karmaşıklığı, yapılandırılmamış etkinliklerde ise materyale katılım ile negatif ilişkili olduğu bulunmuştur. OUÖDÖ-KF toplam ve alt alanı puanları ve ÖÖİÖ-KF'nin yakınlık alt alanının tüm etkinliklerde katılım tür ve karmaşıklık performansları ile pozitif yönlü ilişkili olduğu bulunmuştur. ÖÖİÖ-KF'nin çatışma alt alanının yapılandırılmış etkinliklerde yetişkine ve akrana katılım ile katılım karmaşıklığı, yapılandırılmamış etkinliklerde ise akrana katılım ve katılım karmaşıklığıyla, ÇODÖ puanının ise tüm etkinliklerde katılım tür ve karmaşıklık performanslarıyla negatif yönlü ilişkili olduğu bulunmuştur. Hiyerarşik regresyon analizleri, yapılandırılmış etkinliklerde yetişkine ve akrana katılım ile katılım karmaşıklığının sosyal iletişim yeterliği ve okula uyum düzeyleri, materyale katılımın da otizm şiddeti ve sosyal iletişim yeterliği tarafından yordandığını; yapılandırılmamış etkinliklerde ise yetişkine, akrana ve materyale katılım ile katılım karmaşıklığının otizm şiddeti ve sosyal iletişim yeterliği tarafından yordandığını ortaya koymuştur.