Gama ışını ve EMS`in farklı dozlarının ayrı ayrı ve birlikte uygulandığı makarnalık buğdayda M3 ve M4 bitki özeliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET SEZGİN
Danışman: SAİME İKİNCİKARAKAYA
Özet:ÖZET Doktora Tezi GAMA IŞINI VE EMS'İN FARKLI DOZLARININ AYRI AYRI VE BİRLİKTE UYGULANDIĞI MAKARNALIK BUĞDAYDA M3 VE Ms BİTKİ ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ Mehmet SEZGİN Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı Danışman : Prof. Dr. Saime ÜNVER Bu çalışma 2001-2002 ve 2002-2003 üretim yıllarında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlalarında yürütülmüştür. Araştırmanın amacı; gama ışmı ve EMS' in farklı dozlarının ayrı ayrı ve birlikte uygulandığı Kunduru 1149 makarnalık buğday (Triticum durum Desf.) çeşidinin, M3ve Mı bitkilerindcki etkilerinin belirlenmesi ve kontrole göre üstünlük gösteren mutantların seçilmesidir. Bu amaçla Kunduru 1149 Makarnalık Buğday (Triticum durum Desf.) çeşidinin % 0.2 EMS, % 0.4 EMS, 50 Gy, 50 Gy + % 0.2 EMS, 50 Gy + % 0.4 EMS, 150 Gy, 150 Gy + % 0.4 EMS, 250 Gy, 250 Gy + % 0.2 EMS ve 250 Gy + % 0.4 EMS dozları uygulanarak elde edilen M2 generasyonuna ve kontrole (Kunduru 1149) ait tohumlar materyal olarak kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; Kunduru 1149 makarnalık buğday çeşidinin M3 generasyonunda çıkış oram, bitki boyu, bitkide başak sayısı, başakta tane ağırlığı özellikleri yönünden bütün uygulamalarda kontrole göre azalmalar saptanırken, başak uzunluğu ve başakta tane sayısı özelliklerinde 150 Gy uygulamasında, canlılığın devamlılığında 50 Gy uygulamasında en yüksek ortalama değer elde edilmiştir. Mı generasyonunda ise; bitkide fertil başak sayısında bütün uygulamalarda kontrole göre azalmalar belirlenirken, çıkış oranında % 0.2 EMS, bitki boyunda 50 Gy, başak uzunluğunda 250 Gy + % 0.4 EMS ve 50 Gy uygulamalarında, başakta tane sayısında, başakta tane ağırlığında ve canlılığın devamlılığında 50 Gy uygulamasında en yüksek ortalama değerler belirlenmiştir. Fiziksel ve kimyasal mutagen uygulamalarından sonra Mı ve M2 generasyonlannda görülen yüksek fizyolojik zararın M3 generasyonunda kısmen azaldığı ve Mt generasyonunda da oldukça gerilediği görülmüştür. 50 Gy, 150 Gy ve 250 Gy + % 0.4 EMS uygulamaları her iki generasyonda da kontrole göre yüksek değerler göstermiş, bu dozlardaki mutant bitkilerin ıslah materyali olarak değerlendirilebileceği saptanmıştır. 2004, 76 sayfa ANAHTAR KELİMELER : Mutasyon, makarnalık buğday, Triticum durum Desf., Kunduru 1 149, gama ışmı, EMS, mutant