Yönetici öğretmen veli ve öğrenci görüşlerine göre bilim ve sanat merkezlerinin örgütsel etkililiği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİMİN YÖNETİMİ VE POLİTİKASI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİDEM ÖZKAN
Danışman: İNAYET AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir devletin varlığını sürdürmesi ve gelişmesi için, ülkesindeki üstün yeteneklileri keşfetmesi, eğitmesi ve etkin kılması gerekmektedir. Diğer dünya ülkeleri gibi Türkiye'nin de bilgiyi üretip kullanma yeteneğine sahip, problem çözücü, sorunları yaratıcılığı ile aşmış, lider özelliğine sahip üstün yetenekli çocuklarına kendilerini ifade edebilecekleri ortam ve şartların sunulduğu eğitim sistemlerine ihtiyacı vardır. Bu sistemler; söz konusu çocukların örgün eğitimde yaşadıkları uyumsuzluk problemlerini aşmalarına yardımcı olacak, üstün yeteneklilerin eğitiminde uzmanlaşmış danışmanlar rehberliğinde sahipoldukları üstün yetenek ve kapasitelerini yaratıcı proje uygulamalarında ortaya koymalarını ve geliştirmelerini sağlayan programlara sahiptir. Türkiye'de bu konuda yapılan eğitim çalışmaları içerisinde en sistematik olanı BİLSEM'lerdir.Ülkemizde bu denli önemli bir görev üstlenmiş olan BİLSEM'lerin hali hazır şartlarda etkin eğitim verip vermediklerinin araştırılması sonucu elde edilecek çıkarımların, söz konusu kurumların geliştirilmesine önemli girdiler sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma ile Türkiye'de üstün yetenekli çocuklara eğitim veren Bilim ve Sanat Merkezleri'nin örgütsel etkililiğinin amaç, örgütlenme, süreç ve iklim boyutlarında; yönetici, öğretmen, veli ve öğrenci görüşlerine göre incelenmesive değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, araştırmacı tarafından, araştırmaya katılanların söz konusu boyutlara ilişkin algılarını belirlemek üzere, kendilerine sorulan açık uçlu sorular doğrultusunda, bir veri toplama aracı (örgütsel etkililik ölçeği) geliştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği için faktör analizi teknikleri, standart sapma ve aritmetik ortalaması yöntemi, cinsiyet veeğitim değişkeni için bağımsız t testi, kıdem, yaş, hizmet süresi, sınıf ve iii benzer değişkenler için tek yönlü varyans analizi (oneway Anova), anlamlı farkın hangi gruplar arasında olduğunu tespit etmek için de Tukey testleri uygulanmıştır. Tarama modelinde nicel yöntemle yapılan bu araştırmanın hedef evrenini; 2007 Aralık ayı itibariyle Türkiye'nin 33 ilinde faaliyet gösteren 35 BİLSEM'de görev yapan yöneticiler, öğretmenler, BİLSEM'e devam eden öğrenciler ve onların velileri oluşturmaktadır. BİLSEM'de görev alan 91 yöneticinin tümüne, 467 öğretmenden 271'ine, 5056 öğrenciden 479'una, 5056 veliden de 329'una olmak üzere toplam 1170 kişiye ulaşılmıştır. Yönetici ve öğretmenlerin amaç, örgütlenme, süreç ve iklim boyutlarına ilişkin görüşlerine ait sonuçlar; Yönetici ve öğretmenlere göre BİLSEM'ler iklim ve amaç boyutunda etkili kurumlardır. En az etkili boyut örgütlenme boyutudur. Öğrencilerin BİLSEM'de aldıkları eğitim programları, kendi okullarındaki programla bütünlük taşımamaktadır. Sosyal etkinliklere götürmek için tahsis edilmiş bir aracının olmaması BİLSEM'lerin örgütsel etkililiğini düşürmektedir. Bakanlıkça BİLSEM'ler'e ayrılmış özel bir bütçe olmaması yapılan çalışmaların etkililiğini azaltmaktadır. BİLSEM'ler'le ilgili yasal düzenlemelerin yönetmelik yerine yönergeye dayalı yürütülmesi sorun yaratmaktadır. Öğretmen ve yöneticilerin gelişimine katkı sağlayacak; üstün yeteneklilerin eğitimi ile ilgili hizmet içi eğitim seminerleri yeterli değildir.BİLSEM'de uygulanan programın MEB tarafından hazırlanıp üniversiteler ve TÜBİTAK gibi kurumlar tarafından zenginleştirilmesine ihtiyaç duymaktadırlar. Öğrenciler Bireysel Yetenekleri Fark Ettirici programa geldiklerindesınav (SBS) kaygıları yaşayıp dershaneye başladıklarından BİLSEM'e devamsızlık oranları artmaktadır. BİLSEM'ler arası öğretmen atamalarının yapılamaması, alanda yetişmiş öğretmenlerin istihdamı açısından merkezlerin etkililiğinidüşürmektedir. Meslek kıdemine göre yönetici görüşleri arasında anlamlı fark bulunmazken, öğretmenlerin mesleki kıdemi değişkenine göre görüşleri ivarasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Buna göre öğretmenlerin kıdemleri artıkça görüş olumsuz yönde değişmektedir. Yönetici kıdemi değişkenine göre yöneticilerin görüşleri arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Buna göre kıdemi az olan yöneticiler BİLSEM'lerin örgütlenme boyutunu daha etkili bulmaktadır. Cinsiyet değişkenine göre erkek öğretmenler kadın öğretmenlere göre BİLSEM'leri tüm boyutlarda daha etkili bulmaktadırlar. Velilerin Amaç, Örgütlenme, Süreç ve İklim Boyutlarındaki görüşlerine ilişkin sonuçlar;BİLSEM velilerine göre BİLSEM'ler Amaç süreç ve örgütlenme boyutunda büyük ölçüde etkilidir. Daha az etkili olan boyut ise iklim boyutudur. Veliler merkezler'de çocuklarının yetenekleri doğrultusunda yeterince yönlendirme yapılmadığını ve BİLSEM'de yeterli düzeyde araştırma ile ilgili çalışmalar yapılmadığını ifade etmişlerdir. Çocuklarını BİLSEM'e getirir ve götürürken ulaşım problemi yaşamaktadır. BİLSEM'de çalışan hizmetlilerin sayısını yeterli bulmamaktadırlar. BİLSEM'deki öğretmenlerin çocuklarının üstün yönü hakkında kendilerine geri bildirimde bulunmadıklarını ifade etmişlerdir. Velilerin cinsiyet, yaş ve meslek durumları değişkenlerine göre görüşleri arasında anlamlı farklılık görülmezken, eğitim durumu değişkenine göre eğitim seviyesi düştükçe görüş olumlu yönde, gelir artıkça da olumsuz yönde farklılık göstermektedir. Öğrencilerin amaç, örgütlenme, süreç ve iklim boyutlarındaki görüşlerine ilişkin sonuçlar;BİLSEM öğrencilerine göre BİLSEM'ler süreç ve örgütlenme ölçüde etkilidirler. En az etkili olan boyutlar ise amaç ve iklim boyutudur. Öğrenciler ?BİLSEM'lerin sorgulama becerilerine yeterince katkı sağlamadığını ifade etmişlerdir. BİLSEM'lerde bir kantinin bulunmasına ihtiyaç duymaktadırlar. Danışman öğretmenlerin ev ve okul ziyaretlerini ihmal ettiklerini ifade etmişlerdir. BİLSEM'e niçin devam ettiklerini bilmemektedirler. Öğrencilerin cinsiyet, devam ettiği okul ve sınıf değişkenlerine göregörüşleri arasında anlamlı farklılık görülmezken, devam ettiği yıla göre 1 yıldır devam eden öğrencilerin görüşleri daha olumlu olurken, yaş değişkenine göre 13 yaş ve altındaki öğrencilerin görüşleri olumsuz yönde farklılık göstermektedir.