Çocuklarda kullanılan 25-maddelik cardiff görsel yeti ölçeği'nin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirliği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZÜHAL ÖZEN TUNAY
Danışman: DENİZ ODABAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Az görme rehabilitasyonunun etkililiğinin değerlendirilmesi; rehabilitasyon çalışmalarına yön vermek ve bireyin bağımsız, üretici ve kaliteli bir yaşama ulaşmasını sağlamak için gereklidir. Bu amaçla yaşam kalite ölçekleri; hem rehabilitasyon öncesi bireysel gereksinim ve hedeflerin belirlenmesi için, hem de rehabilitasyon çalışmaları süresince ve sonrasında, rehabilitasyonun etkililiğinin değerlendirilmesi amacı ile kullanılır. Ülkemizde az gören çocuklara yönelik, Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik analizi yapılmış bir yaşam kalite ölçeği bulunmamaktadır. Bu araştırma, az gören çocuklarda kullanılan yaşam kalite ölçeği "Çocuklarda Kullanılan 25-Maddelik Cardiff Görsel Yeti Ölçeği"'nin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik analizini yapmak ve az gören çocukların yaşam kalitelerinin belirlenmesinde kullanılabilecek bir ölçeği dilimize kazandırmak, yaşam kalite ölçeğinden elde edilen puanların belirlenen bağımsız değişkenler ile ilişkisini değerlendirmek amacı ile yürütülmüştür. Araştırma kapsamında Ankara Üniversitesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Görme Engelliler Rehabilitasyon ve Araştırma Birimi'nde tedavi ve rehabilitasyonu yürütülen 6-18 yaş arası toplam 150 az gören çocuk ele alınmıştır. "Çocuklarda Kullanılan 25-Maddelik Cardiff Görsel Yeti Ölçeği"'nin Türkçe'ye uyarlanmasında Mapi Araştırma Enstitüsü'nün uluslar arası kabul gören basamakları izlenmiştir. Geçerlilik analizleri kapsamında ölçüt ve yapı geçerliliği Rasch analizi ile araştırılmıştır. Güvenilirlik analizlerinde iç tutarlılık Cronbach alfa değeri ile gösterilmiştir. Tüm bu istatistiksel analizler sonucunda, "Çocuklarda Kullanılan 25-Maddelik Cardiff Görsel Yeti Ölçeği" Türkçe sürümünün ülkemizdeki 6-18 yaş arası az gören çocuklarda, yaşam kalitesinin tüm düzeylerinde bilgi verici olduğu, hem maddelerin çocukların yaşam kalitesi düzeyleri tarafından kapsandığı, hem de ölçeğin yaşam kalitesinin tüm düzeylerinde yeterli sayıda madde içerdiği, iç tutarlılığı ve birey ayrımsama özelliği yüksek, geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu belirlenmiştir. Araştırma kapsamına alınan çocukların yaş ortalaması 10,6 yaş olup, 88'i erkek, 62'si kızdır. Ele alınan çocukların 52'si Ankara'da yaşamaktadır ve yaklaşık üçte ikisinin, ülkemizin 7 coğrafi bölgesinden de başvurduğu belirlenmiştir. Az gören çocukların tanılarına göre dağılımları incelendiğinde ilk sırada %36 ile herediter görme bozuklukları olduğu ve bunu %18 ile kortikal görme bozukluklarının izlediği saptanmıştır. Ebeveyn akrabalığı değerlendirildiğinde, tüm ebeveynlerin %76'sında akraba evliliği olduğu görülmüştür. Rehabilitasyondan yararlanma süresine göre ölçek puanları değerlendirildiğinde, az görme rehabilitasyonundan yararlanma süresi arttıkça, yaşam kalitesinin anlamlı olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p=0,022). Az görmeye yardımcı cihaz kullananların kullanmayanlara göre, yaşam kalitesinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha iyi olduğu saptanmıştır (p=0,014). Uzak için kullanılan cihaz tipine göre az gören çocukların yaşam kalitesi düzeylerinin değişiklik göstermediği, yakın için kullanılan cihaz tipi ile yaşam kalitesi arasında ise anlamlı olduğu ilişki belirlenmiştir (p=0,004). Tanı grupları açısından yaşam kalite düzeyleri karşılaştırıldığında, gruplar arasında fark saptanmamıştır. Hastaların uzak ve yakın görme düzeyleri ile görmeye yardımcı cihaz kullanılarak ulaşılan görme düzeyleri değerlendirildiğinde LVA kullanımı ile hem uzak hem yakın görmede anlamlı artış olduğu saptanmıştır (p=0,001). Çocuklarda Kullanılan 25-Maddelik Cardiff Görsel Yeti Ölçeği'nden elde edilen yaşam kalitesi puanları, yaş gruplarına, cinsiyete, yaşanılan yere, bazı ailesel özelliklere ve çocuğun eğitim durumuna göre değerlendirildiğinde, gruplar arasında anlamlı fark olmadığı görülmüştür. Sonuç olarak; "Çocuklarda Kullanılan 25-Maddelik Cardiff Görsel Yeti Ölçeği" Türkçe sürümü ülkemizdeki 6-18 yaş arası az gören çocuklarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir yaşam kalite ölçeğidir. Rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanma durumu ve süresi ile yaşam kalitesi düzeyi arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır. Bu nedenle rehabilitasyon hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve gereksinim duyan çocuklar için ulaşılabilirliğinin ve sürekliliğinin sağlanması, hedeflenen yaşam kalitesi düzeylerine ulaşılması ve az gören çocukların akranları ile eşit şartlarda eğitim ve sosyal olanaklardan yararlanmalarının sağlanması için gereklidir. Anahtar Sözcükler: "az gören çocuk", "az görme", "az görme rehabilitasyonu", "geçerlilik", "güvenilirlik", "yaşam kalite ölçeği".