Türk basın tarihinde bir siyasi mizah gazetesi: Ali Dayı (1948-1962)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE SEVİNÇ ÇAM
Danışman: SEDEF BULUT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Soğuk Savaş'ın ilk dönemi, Türk siyasal hayatının etkileri günümüze kadar sürmesi nedeniyle en köklü kırılma evresini temsil etmektedir. Dünyanın ideolojik kamplara ayrıldığı bir esnada çok partili hayata geçiş ve akabinde Demokrat Parti'nin tek başına iktidarı, Türkiye'de başta siyaset olmak üzere iktisadî, askerî, sosyal ve kültürel parametrelerde sancılı değişikliklere neden olmuştur. Cumhuriyetin ilanından çeyrek asır geçmesine rağmen "cumhuriyet kazanımlarının" tam anlamıyla halk tarafından idrak edilememesi ve Demokrat Parti'nin seçim zaferlerinin temelinde oy konsolidasyonunu sağlamak adına benimsediği pragmatist politikalar, Türk siyasi hayatında kutuplaşmayı körüklemiştir. Neticede sivil siyasetin her açıdan kontrolü kaybettiği anda gelen askerî müdahale, Türkiye'de yakın geçmişe kadar darbe ve askerî vesayet tartışmalarına sebebiyet vermiştir. Soğuk Savaş gerçekliğinde Amerika Birleşik Devletleri için Türkiye ve serbest seçimleri kazanan Demokrat Parti iktidarı hayatî bir rol oynamıştır. ABD, Sovyetler Birliği'ne karşı Batı periferinde yer alan ülkelerdeki siyasi angajmanlar başta olmak üzere topyekûn açıdan yaşam tarzını kontrol etmek ve dönüştürmek istemiştir. Marshall Programı ve Truman Doktrini kapsamında askerî ve iktisadî yardımlar, Türkiye'nin NATO üyeliği ve bu kolektif güvenlik örgütü içindeki aktif rolü bunun açık örneğidir. Demokrat Parti iktidarı da ana çerçevesini ABD'nin belirlediği küresel normlar doğrultusunda Türk siyasetini ve halkı dönüştürmek istemiştir. Bu durum yerelde kendi iktidarının temelini sağlamlaştıracağı gibi küresel olarak Batı dünyasına da entegrasyonu hızlandıracaktır. İktisadi refah ve ilerleme retoriğiyle iktidara gelen Demokrat Parti'nin arzuladığı toplum yapısı, öncelikle anti-komünist ve anti-Rusçu olup, Batılı değerleri benimsemelidir. Bununla birlikte hem muhafazakâr, gelenekselci ve dini değerlere saygılı hem de Atatürk ve cumhuriyet kazanımlarına bağlı olacaktır. Aynı zamanda millilik iddiası altında Anadolu'nun yerel kültür ve dinamiklerini de yaşatacaktır. O dönemde tüm toplumu hedef alan bu denli farklı paradigmaları içinde barındıran, köklü bir dönüşümü sağlayacak araç yazılı basındır. Geniş halk kitlelerine hem bir eğitim hem de bir iletişim aracı olan yazılı basın içinde siyasi mizah "zihinleri esnekleştirmek", siyasal bir bilinç ve sosyal bir farkındalık yaratmak adına ön plana çıkmaktadır. Karikatür ise yazılı basında mizahın aktarımı için en can alıcı araçlardan biri olup, basitleştirilen, aşağılanan veya abartılan gerçekliğin toplum kütlelerinde yarattığı duygusal etkiyle istenilen dönüşümü kolaylaştırmaktır. Anahtar Kelimeler: Soğuk Savaş, Demokrat Parti, Siyasi Mizah, Karikatür, Dönüşüm, Askerî Darbe.