Bitkisel kökenli etken madde taşıyıcı sistem olarak fitozomların hazırlanması, tasarımla kalite çalışmaları ve değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMASÖTİK TEKNOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VOLKAN ERDEM
Danışman: Ayşegül Karataş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bitkisel kaynaklı etken maddelerin modern tedaviye aktarılması giderek yaygınlaşmaktadır. Fakat bu etken maddelerin önemli bir bölümü, gastrointestinal mukozadan veya deriden pasif difüzyonla emilime engel teşkil eden uzun yan zincirlere ve yüksek polariteye sahiptir. Bitkisel kökenli ilaç molekülleri ve doğal fosfolipidlerinin kompleksleştirilmesiyle oluşturulan, "fito-fosfolipid" veya "fitozom" olarak adlandırılan kompleksleştirme tekniği ile hücre zarına benzeyen yapılar oluşturularak, absorbsiyonu kolaylaştırmak ve biyoyararlanımı artırmak mümkün olmaktadır. Bu tez kapsamında, literatürde absorbsiyonu ve biyoyararlanımı düşük olarak bildirilen, ancak farklı aktiviteleri değişik araştırmacılar tarafından ortaya konulan berberin molekülünün, ilaç taşıyıcı sistem olarak fitozomlarının hazırlanması, karakterizasyonunun yapılması, istenilen özellikleri de içeren fitozomların tasarımla kalite (QbD) yaklaşımı ile değerlendirilip uygun formülasyonun seçilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda "İnce Film Oluşturma (Bangham)", "Etanol Enjeksiyon" ve "Ters Faz Buharlaşma" yöntemleri kullanılarak ön formülasyon çalışmaları gerçekleştirilmiş, partikül büyüklükleri ve enkapsülasyon etkinliği parametrelerinin anlamlı sonuç vermemesi, sapmaların fazla olması ve düşük verimli olması nedeniyle "İnce Film Oluşturma (Bangham)" yöntemi elenmiştir. "Etanol Enjeksiyon" ve "Ters Faz Buharlaşma" yöntemleri kulanılarak, berberin:fosfolipit oranı, reaksiyon sıcaklığı ve reaksiyon süresi parametrelerinde değişiklikler yapılarak 27'şer farklı formülasyon hazırlanmış, MODDE Pro programına kritik kalite özellikleri olarak zeta potansiyeli, partikül yarıçapı, polidispersite indeksi, yükleme etkinliği; kritik materyal özellikleri ve kritik proses parametreleri olarak sıcaklık, reaksiyon süresi, karışım oranı değerleri girilerek program tarafından optimum formülasyon parametreleri önerilmiştir. Bu parametrelere en yakın formülasyonların E18 ve T25 kodlu formülasyonlar olduğu belirlenmiştir. İki formülasyon arasından ise çalışmalara yükleme etkinli en yüksek olan T25 kodlu formülasyonundan devam edilmiştir. T25 kodlu formülasyon üzerinde etken madde salım, partisyon katsayısı, üretim tekrarlanabilirliği ve stabilite çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak doğal kaynaklı berberin etken maddesinin optimum formülasyonu belirlenmiş, karakterizasyon çalışmaları tamamlanmıştır. Hazırlanan fitozomun fiziksel dayanıklılığını artırmaya dayalı ve çeşitli taşıyıcılarla karıştırılarak kapsül veya tablet formunda hazırlanmasına yönelik çalışmaların ileride gerçekleştirilmesi formülasyonun geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.