Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda niyeti anlama ile iletişim işlevleri, iletişim davranışları ve ortak katılım arasındaki ilişkiler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YASEMİN KEYVAN
Danışman: Meral Çilem Ökcün Akçamuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklarda niyeti anlama yeterlikleri ile iletişim işlevleri, iletişim davranışları ve katılım becerileri arasındaki ilişkilerin incelemesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenmiş olan ve yaşları 23-59 ay arasında değişen 30 OSB tanılı çocuktan oluşmaktadır. Çalışmaya dahil edilen çocukların aileleri tarafından demografik bilgi formu, OSB tanılarının doğrulanması amacıyla ise çocukların gözlemlenmesi ve öğretmenlerle görüşülerek Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ) doldurulmuştur. Çalışmanın ilk aşamasında çocukların ebeveynleri ile etkileşimlerinin gözlemlenmesini amacıyla içerisinde çeşitli oyun sahneleri bulunan İletişimsel Oyun Protokolü (İOP) uygulanmıştır. İlgili sahnelerdeki ebeveyn çocuk etkileşimleri gözlemlenerek İletişimsel Davranışlar Gözlem Formu (İDGF) ve İletişimsel Oyun Protokolü Katılım Düzeyi Formu (İOPKDF) doldurulmuştur. Son aşamada ise OSB olan çocukların niyeti anlama yeterliklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş olan işlemler uygulanmış ve bu işlemler, Niyeti Anlama Düzeyi Değerlendirme Formu (NADDF) kullanılarak puanlanmıştır. İlgili değerlendirme araçlarından toplanan tüm veriler SPSS paket programına girilerek analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında; a) niyeti anlama ile otizmin derecesi arasındaki ilişkiler, b) niyeti anlama ile iletişim işlevlerinden davranış düzenleme ve ortak dikkat arasındaki ilişkiler, c) niyeti anlama ile bakış, ses, jest, sözcük ve bakış-jest-ses birleşimleri arasındaki ilişkiler ve d) niyeti anlama ile destekli ortak katılım, koordineli ortak katılım ve sembol içeren ortak katılım arasında olan ilişkiler incelenmiştir. Analizlerde Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Analiz sonuçlarından elde edilen bulgulara göre, ilk araştırma sorusuna yönelik olarak OSB olan çocukların niyeti anlama yeterlikleri ile otizm dereceleri arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu bulunmuştur. İkinci araştırma sorusuna yönelik olarak niyeti anlama yeterlikleri ile iletişim işlevlerinden ortak dikkat arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülürken niyeti anlama yeterlikleri ile iletişim işlevlerinden davranış düzenleme arasında anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır. Üçüncü araştırma sorusuna yönelik olarak niyeti anlama yeterlikleri ile iletişim davranışlarından bakışlar, sözcükler ve bakış-jest-ses birleşimleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu, niyeti anlama yeterlikleri ile iletişim davranışlarından sesler ve jestler arasında anlamlı bir ilişki olmadığı sonucu elde edilmiştir. Son araştırma sorusuna yönelik olarak ise niyeti anlama yeterlikleri ile koordineli ortak katılım ve sembol içeren ortak katılım performansları arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu sonucu elde edilirken niyeti anlama yeterlikleri ile destekli ortak katılım performansları arasında anlamlı bir ilişki olmadığı sonucu elde edilmiştir.