Formül gıdaların medyadaki tanıtım biçimleri, anneler tarafından tanınırlığı ve bunların emzirme üzerindeki etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELEN ŞİMŞEK PERVANE
Danışman: BETÜL ULUKOL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bebeklik döneminin ilk altı ayında beslenmede altın standart anne sütüdür. Emzirmenin; hem bebek hem anne için bilinen sağlık, bağışıklık, gelişim ve ekonomi yönünden pek çok yararına karşın dünyadaki bebeklerin yalnızca %44'ü ilk altı ay sadece anne sütüyle beslenmekte, Türkiye'de 4-5 aylık bebeklerin yalnızca %14,4'ü sadece anne sütü almaktadır. Formül gıdaların günümüzde giderek yaygınlaşması, formül gıda şirketlerinin agresif pazarlama teknikleri, dolayısıyla bebeklere formül gıda verilmesindeki artış toplumdaki emzirme sıklığını düşüren önemli ve müdahale edilebilir bir faktördür. Formül gıdalarla ilgili tanıtımlar, renkli ve ilgi çekici logolar bir anneye ulaştığında; bilinçaltında o logoları, o ürünleri 'bebekle ilgili' ve 'faydalı bir ürün' olarak kodlayabilmekte ve ileri dönemde yapay beslenmeye yönlendirebilmektedir. Çalışmamızda annelerin, formül gıda tanıtımları yoluyla formül gıdaların farkındalığına ilişkin hangi dönemde ve ne yolla etkilendiğini belirlemek ve bunların emzirme üzerine etkilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde takipli gebeliğinin son trimesterindeki annelere, yeni doğum yapmış annelere ve doğumdan altı aya kadar geçen sürede bebekleriyle polikliniğe gelen ve ilk kez anne olduğu bilinen toplam 444 anneye; medya kullanımları ve bebeklerinin beslenme özellikleri ile ilgili bir anket uygulanmıştır. İsimleri standart bir ifade ile değiştirilmiş ancak renk ve şekil olarak orjinaline benzeyen formül gıda logoları gösterilerek tanıyıp tanımadıkları, tanıyorlarsa hangi yolla tanıdıkları sorgulanmıştır. Annelerin bebek bakımında en sık faydalandığı anket yoluyla belirlenen sosyal medya hesapları bebek beslenmesini etkileyebilecek paylaşımlar yönüyle incelenmiştir. Bulgular: Sadece anne sütü alma sıklığı yeni doğum yapan annelerde %87,7 iken bebek büyüdükçe azalmakta, 4-5 aylık bebeklerde %26'ya kadar düşmektedir. Annelerin %42,5'i bebeğine en az bir kez formül gıda vermiştir. Annelerin bebeğini ilk bir saatte emzirme sıklığı %75,2'dir, normal yolla doğan bebeklerde daha yüksektir. Tüm annelerin %60,8'i, bebeğine hiç formül gıda vermemiş annelerin ise %51,6'sı formül gıda logolarını tanımaktadır. Formül gıdaları tanıma sıklığı bebek büyüdükçe artmaktadır ve medya kullanan annelerde daha fazladır. Annelerin yalnızca %2,7'si bebek bakımı için gazete ve dergileri takip ederken; %67,3'ü bebek bakımında sosyal medyadan faydalanmaktadır. Annelerin en sık takip ettiği Instagram hesaplarının %41,7'sinde formül gıdalardan bahsedilmekte, %16,7'sinde formül gıda logoları görünmektedir. Annelerin sık takip ettiği Youtube hesaplarına yapılan incelemede anne sütü teşvikinin ve formül gıda teşvikinin eşit sayıda kanalda yapıldığı saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızın bebeğini sadece anne sütüyle beslemesi beklenen bir anne grubunda yapılmış olmasına karşın, annelerin formül gıda logolarını tanıma sıklığı %60,8 ile oldukça yüksektir, bebeğine hiç formül gıda vermemiş annelerin de yarısı bu ürünleri tanımaktadır. Logoları tanıyan annelerin yarısından fazlası logoları televizyon ve internet yoluyla tanıdıklarını ifade etmiştir, bu durum annelerin medyada formül gıda tanıtımlarına maruz kaldıklarını göstermektedir. Annelerin çoğunluğu bebek bakımında sosyal medyadan faydalanmaktadır; bu nedenle emzirme kampanyalarında sosyal medyanın gücünün kullanılmasının anne bebek sağlığına büyük katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Geniş takipçi kitlesi olan sosyal medya hesapları incelendiğinde formül gıdalarla ilgili bilinçli veya bilinçsiz şekilde tanıtım yapıldığı saptanmıştır, bu durum aileler ve hekimler açısından uyarıcı nitelik taşımaktadır. 1981 yılında kabul edilmiş Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanmasıyla İlgili Uluslararası Yasa ile formül gıdaların reklamları kısıtlanmıştır. Çalışmamızın bulgularıyla birlikte, bu yasa kapsamının ülkemizde ve dünyada genişletilmesi ve daha iyi işletilmesi gerektiği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: emzirme, formül gıda reklamları, formül gıda logoları, bebek beslenmesi, sosyal medyada formül gıdalar