Ashâbu'l-Hadîs literatüründe aklın epistemik değeri (Erken dönem Akâid metinleri örneği)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BÜŞRA EDİS

Danışman: MAHMUT AY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İslam düşüncesinde akıl, sahabe dönemi de dahil olmak üzere erken dönemlerden itibaren hakkında çeşitli görüşlerin ileri sürüldüğü, pek çok açıdan ele alınan ve önemini koruyan bir mesele olmuştur. Özellikle Kur'an'da aklın önemi üzerinde durulması ve İslam inanç esaslarının açıklanması, ispatı ve savunusunda akla başat rol verilmesi, onun hem epistemolojik hem de ontolojik bağlamda ele alınmasını gerekli kılmıştır. Bu çerçevede Ashâbu'l-Hadîs'in aklî bilginin imkânı meselesine yaklaşımı gerek kelam ilminin doğuşu ve gelişimine gerekse İslam düşünce geleneğinin gelişim serüvenine yön veren oldukça mühim bir mevzu olmuştur. İlk dönem Ashâbu'l-Hadîs düşüncesinde nass karşısında konumlandırılan aklî istidlâl yöntemine atfedilen epistemik değerin tespit edilerek değerlendirildiği bu tez; giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları ele alınmış, sonrasında ise Ashâbu'l-Hadîs düşüncesine yön veren tarihî süreç konu edinmiştir. Birinci bölümde, Ashâbu'l-Hadîs'in akıl-nass ilişkisi bağlamında nassı ön plana çıkaran fikrî temayülleri ve metodolojisi tarihî süreçte yaşanan siyasî, kültürel, dinî ve ilmî gelişmelerden hareketle tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise Ashâbu'l-Hadîs'in akâid metinlerinde akla yükledikleri anlam, aklî ilimlere yönelik algı ve tutumları ve aklın Ashâbu'l-Hadîs düşüncesindeki epistemik değeri örnekler ışığında tahlil edilip açıklanmaya çalışılmıştır.