Deontoloji açısından Türkiye'de tıbbi genetik
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, DEONTOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1997
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NÜKET KUTLAY
Danışman: BERNA ARDA
Özet:200 9. ÖZET Tıbbi genetik alanındaki gelişmeler düşünüldüğünde konunun etik açıdan birçok sorunu içerdiği açıkça görülmektedir. Gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye'de henüz tüm tıbbi genetik tekniklerinin yaygın olarak kullanıldığı söylenemez. Bununla birlikte alanın ülkemiz içinde gelişmeye açık bir alan olduğu ve teknik olanaklar sağlandığında akademik düzeyde yeterli olan bilgi birikimiyle hemen uygulamaya geçilebileceği de yadsınamaz. Bu nedenlerle tez boyunca tıbbı genetik, etik açıdan ele alınmasının yanında deontoloji yönünden ve öneriler getirilmeye çalışılmıştır. İlk olarak 2. Bölümde tezin başlığı bağlamında kavramsal düzeyde deontoloji, etik ve çok kısa olarak da tıbbi genetik tanımları verilmiştir. Bu bölümde özellikle başlıkta geçen deontoloji kavramı açıklanırken yönetmelik ya da yasal düzenleme düzeyinde Türkiye'deki durumun yetersizliği vurgulanarak bu konudaki çalışmalara öncülük etmesi için etik açıdan da konuların değerlendirilmesi gerektiği üzerinde durulmuş, bu bağlamda etik kavramı da açıklanmıştır. Genel olarak insanlığın kalıtımla ilgili olarak neler düşündükleri, bu alandaki çalışmaları, genetik biliminin gelişmesi ve son noktada bugün geldiği düzey 3. Bölümde tarihsel bir sıra gözetilerek kısaca aktarıldıktan sonra; 4. Bölümde günümüzde Tıbbi Genetik alanında bugün dünyada yürütülen uluslararası projelerden söz edilmiştir. Burada ayrıntılı teknik bilgilere girilmeksizin uygulama açısından tıbbı genetik alanında nelerin yapılabildiğine de değinilmiştir. Bu bilgiler aktarılırken konu, bir hekimin etik konulan değerlendirirken temel olarak bilmesi gerektiği düzeyde işlenmiş, bir genetikçinin bilgisi doğal olarak yansıtılmamıştır. Tezin temel bölümlerinden biri konuyla ilgi etik tartışmaların yapıldığı 5. Bölümdür. Birçok sorunun yaşandığı bu alan, ilk olarak genel çizgileriyle belirtilmiştir. Etik sorunların özellikle birikimler gösterdiği Tıbbi Genetik alanının uygulama konulan ise daha ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Burada ilkece yapılmak istenen, ele alman etik sorunları farklı boyutlanyla ortaya koyarak, çözümlerinin bu açılardan düşünülmesini sağlamaya201 çalışmaktır. Böylece bu alandaki uygulamalarla ilgili olarak hazırlanması bir zorunluluk olan yasal düzenlemeler için bir zeminin oluşturulması hedeflenmiştir. Türkiye'de bu alandaki çalışmalarla ilgili yasal düzenleme bulunmadığı için, 6. Bölümde dünyadaki belli başlı düzenlemelerden örnekler aktarılmıştır. Buradaki amaç, kültür ve toplum farklılıklarının değerlere olan etkisi gözardı edilmeyerek, evrensel bir biyoetik kavramının olabilirliğinden yola çıkıp Türkiye için ilkesel düzeyde bir çerçeveyi çizecek ipuçlarını vermek olmuştur. Söz konusu bölümün başında evrensel biyoetiğin olabilirliği tartışılırken dünyada bu konuda yapılmış araştırmalara da yer verilmiştir. Tezin amaçlarından biri, Türkiye'deki yasal boşluğun doldurulmasında bir aşama oluşturabilmektir. Ancak bu, bir hukukçu gözüyle değil, bir hekim gözüyle alanın etik sorunlarını ortaya koyarak yapılmaya çalışılmıştır. Tartışma öncesindeki son ve 7. Bölümde Türkiye'deki durum ortaya konmuştur. Bu bölüm hazırlanırken bilimsel altyapı, uygulama, var olan yasal düzenlemeler ele alınmış, daha sonra Türkiye için konuyla ilgili olarak uzmanların ortaya koydukları önerilere değinilmiştir. Tartışma Bölümünde ise, genel olarak tezde işlenen kalıtım düşüncesi, bu konudaki çalışmaların insanlığa olan katkıları ya da olası zararları irdelendikten sonra, Tıbbi Genetik alanının bugünkü düzeyi tanımlanmıştır. Konuyla ilgili etik sorunlar arasında bugün için somut çözüm önerileri görülebilenler ele alınarak işlenmiş ve Türkiye için Deontoloji yönünden yapılması gerekenler vurgulanmıştır. Anahtar Sözcükler: Tıbbi Genetik, Tıbbi Etik, Deontoloji, Türkiye, Kalıtım düşüncesi T.<\ '? ÜKSEK3ÎBETİGI. ' ?