Türkiye'de tarımsal ürünlerin pazarlanmasında tarım satış kooperatifleri birliklerinin stratejileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERRİN TAŞKAYA TOP

Danışman: MEVHİBE ALBAYRAK

Özet:

Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de tarımsal ürünlerin pazarlama kanalında yer alan Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerinin, pazarlama faaliyetleri ile stratejilerinin ortaya konulması ve pazar paylarının artırılmasına yönelik çeşitli önerilerin geliştirilmesidir. Araştırmanın birincil verileri, tam sayım yöntemi kullanılarak, TSKB'lerin pazarlama/satış/ticaret bölümü yöneticileri ile yüz yüze görüşmek suretiyle anket uygulanarak elde edilmiştir. Araştırmada, anketlerden elde edilen veriler; frekans dağılım tabloları, likert ölçeği, khi-kare testi ve SWOT analizi yardımıyla değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Ayrıca Birliklerin finansal yapılarının ortaya konulması amacıyla, oranlar (rasyolar) vasıtasıyla mali analizleri yapılmış ve değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; Türkiye'de tarım ürünlerinin pazarlanmasında TSKB'nin pazar payları Birliklere göre değişmekte ve yıllar itibariyle azalmaktadır. Son 10 yılda, ürün alımlarında en yüksek pazar payına sahip Birlik, Türkiye piyasasında monopson olması nedeniyle Kozabirlik'tir (%97,95). Antbirlik ise bölge rekoltesinden aldığı pay yüksek olmasına karşın, Türkiye pamuk piyasasında pazar payı en düşük olan birliktir (%0,84). Birliklerin pazarlamada yaşadıkları sorunlar arasında, özel sektör karşısında rekabet güçlerinin düşük oluşu birinci derecede, maliyet ve dağıtımda yaşanan sorunlar ise ikinci derecede önemli sorun olarak belirlenmiştir. İncelenen birliklerin tamamı satışı geliştirme ve tutundurma faaliyetleri için finansman sıkıntısı çektiklerini belirtmişlerdir. Nitekim, Birliklerin %53,85'i pazarlama faaliyetleri için kaynaklarının yeterli olmadığını belirtmiştir. İncelenen Birlikler içinde finansal oranları açısından en başarılı Birliğin Trakyabirlik olduğu belirlenmiştir. Ancak Birliklerin finansal yapıları ile pazarlama stratejileri arasında doğrudan bir ilişki bulunamamıştır. Birliklerin faaliyet alanına giren ürünlerinin nitelikleri ve işleme aşamaları, yaşadıkları finansman sıkıntısı, özel sektörle rekabet güçlükleri, birliklerde karar alıcıların birlik faaliyetleri ve harcamalar konusundaki öncelikleri ve yöneticilerin pazarlama fonksiyonunu algılama şekilleri Türkiye'de TSKB'lerin pazarlama faaliyetleri yürütmelerinde etkili olmaktadır. Bu sorunların giderilmesi Birliklerin pazarlama hizmetlerinde başarıya ulaşmalarını sağlayacaktır.