KİŞİSEL SAĞLIK VERİLERİNİN GİZLİLİĞİ:ANKARA İLİNDE BİR GRUP HASTA VE HEKİMİN E-NABIZ UYGULAMASI HAKKINDAKİ BİLGİ VE YAKLAŞIMLARININ ETİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, TIP TARİHİ VE ETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLKNUR GENÇ KUZUCA
Danışman: Serap Şahinoğlu Kuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada e-Nabız uygulamasında ortaya çıkan kişisel sağlık verilerin gizliliğine ilişkin aksaklıkların etik açıdan irdelenmesi, etik ikilemlere dikkat çekilmesi, hekim ve hastaların e-Nabız kullanımında kişisel verilerin gizliliği hakkındaki bilgi ve yaklaşımlarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Anket çalışması olarak uygulanan araştırmada gönüllüleri, Özel Sanatoryum Tıp Merkezi'ndeki hastalar ve farklı uzmanlık alanlarından görev yapan, Ankara Tabip Odası'na kayıtlı hekimler olmak üzere iki grup oluşturmuştur. Çalışmada kullanılacak hasta grubunun seçimi için kolaycı örnekleme (convenience sampling) metodu kullanılmıştır. İstatistiksel analizler için IBM SPSS Statistics for Windows, Version 21.0. programı kullanılmıştır. Elde edilen veri setinde, kategorik değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesi adına ki-kare ya da Fisher'in kesin testi uygulanmıştır Çalışmamızda hasta ve hekimlerin e-Nabız sistemi ile kişisel verileri hakkındaki farkındalıkları, hekim hasta arasındaki bilgilerin gizliliği (mahremiyet), özerklik ile ilgili düşünceleri araştırıldı. E-Nabız kullanan hekimlerin özerkliğe saygı ile yararlılık ilkesi arasında kalarak ikilem yaşadıklarındaki düşünceleri tartışıldı. E-Nabız uygulamasının gereksiz tetkik yapılmasını engellediğine ilişkin hekim ve hastaların düşünceleri araştırıldı. E-Nabız uygulaması hastalara, hekimlere sağlık politikası uygulayıcılarına ve daha pek çok alana son derece yararlı ve geniş olanaklar sunan bir sistemdir. Çağımızın işleyişi gereği artık e-uygulamalar bir tercih değil zorunluluk haline gelmiştir. E-Nabız sistemini kullanan hastaların çoğunluğunun sistemden memnun olduğu ancak kişisel verileri hakkında çok bilinçli olmadıkları saptandı. Hastaların eğitim düzeyi arttıkça e-Nabız ile ilgili farkındalıkları artmaktaydı. Hastaların çoğunluğunun verilerinin toplanması ve kullanılması konusunda bir endişe taşımadıkları belirlendi. Hastaların çoğunun e-Nabız sistemindeki verilerin hasta hekim ilişkisi dışında kullanılabileceğine ilişkin bir endişesinin olmadığı ancak bu veriler kaydedilirken bir mahremiyet sınırı olması gerektiğini düşündükleri saptandı. E-Nabız sistemini kullanan hekimlerin çoğunluğunun sistemden memnun olduğu belirlendi. Hekimlerin çoğunluğu, hastalarının e-Nabız sistemine bakarken izin alınması gerektiğini; hastanın takibinde yararlı olacağını düşündüğü için öykü ve muayene bulgularını yazdıkları bölümün e-Nabız'da başka hekimlerce görülmesinden rahatsız olmadıklarını belirtti. Hekimlerin bir yandan hastalarının mahremiyetine önem verirken diğer yanda hastanın yararını gözettikleri ve mahremiyet ve yararlılık ikilemi arasında kaldıkları saptandı. E-Nabız'da kayıtlı veriler aynı zamanda hekimlerin de kendi bulgularını kaydettikleri verilerdir ve bu verilerin izinsiz kullanılması hekimlerin de özerkliğinin ihlalidir. E-Nabız uygulaması geliştikçe ve kullanımı yaygınlaştıkça sağlık harcamalarının azalmasına katkıda bulunacağını ancak e-Nabız sisteminin bir ekonomik maliyeti olduğunu unutmamak gerekir.