Belirleyici öbeği varsayımı açısından zazacada izafe yapıları: Sözdizimsel bir çözümleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİLBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYSEL ÇELİK DİNCER
Danışman: ÖZGÜR AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, Belirleyici Öbeği Varsayımı'nın Zazacada geçerliliğini sorgulamaktadır. Bu amaçla, Zazacada ad öbeği yapısı incelenerek AÖ'lerin nasıl bir yapılanma sergiledikleri ortaya konmaktadır. İzafe, sayı, niceleyiciler, belirlilik ve belirsizlik gibi işlevsel ulamlar incelenmekte ve Bošković (2012, 2008) tarafından ileri sürülen BelÖ/AÖ ayrımına ilişkin genellemeler test edilmektedir. Böylelikle, Zazacanın BelÖ diller gibi davrandığı ortaya konmaktadır. Bununla birlikte, Zazacada belirli bir tanımlık bulunmadığı, çıplak veya Durum biçimbirimiyle imlenmiş adların belirli veya genel olarak yorumlandığı ortaya konmaktadır. Belirsiz tanımlık olarak -ê bağımlı biçimbiriminin kullanıldığı kanıtlanmaktadır. İzafe yapısının incelendiği bu çalışmada, izafe ulamının görünümünde sınırlılıklar olduğu görülmektedir. İzafe, daima baş addan sonra görünmekte ve ad, adıl ve sıfat gibi ulamları baş ada bağlamaktadır. Baş addan önce kullanılan gösterici ve sayı üzerinde izafe ulamı belirmemektedir. İzafe ulamının işlevsel bir baş olduğu ve taşımayı tetikleyen özelliğe sahip olduğu ileri sürülmektedir. Zazacada SÖ ve AÖ izafe olmak üzere iki tür izafe yapısının olduğu ve bu yapıların türetiminin farklılaştığı ortaya konmaktadır. Baş addan sonra gelen ulamın ad veya adıl olması durumunda bu ulamın konumu değişmemekte, bununla birlikte baş addan sonra birden fazla sıfat ulamının kullanılması durumunda bu sıfatların konumu değişmektedir. Böylelikle, SÖ izafe AÖ'nün tüm ulamlara kuyruk takarak kartopu taşımayla türetilirken, AÖ izafe yalnızca AÖ'nün taşınmasıyla türetilmektedir. SÖ izafe baş adın sayı, cinsiyet ve Durum özellikleriyle uyuma girmektedir. AÖ izafe ise baş adın cinsiyet ve sayı özellikleriyle uyuma girerken, Durum özelliğiyle uyuma girmemektedir. Böylelikle, Zazaca ad öbeği yapısında çift yönlü uyum ilişkisinin olduğu ortaya konmaktadır.