Obez olan ve olmayan kadınlarda tükürük amilaz gen kopya sayısı, nesfatin-1 düzeyi ve beslenme durumu ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA TAYHAN KARTAL
Danışman: Nurcan Yabancı Ayhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, obez olan ve olmayan kadınlarda AMY1 gen kopya sayısı, Nesfatin-1 düzeyi ve beslenme durumu ilişkisini değerlendirmek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışma 19-50 yaş arası normal vücut ağırlığına (BKİ: 18,5-24,9 kg/m2) sahip (n=40) kontrol grubu ve pre-obez/ obez (BKİ ≥ 25,0 kg/m2) olan (n=45) çalışma grubu ile yapılmıştır. Kadınlara demografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, 3 günlük besin tüketim kayıtları ve hedonik açlık durumlarını sorgulayan anket formu uygulanmış, antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel, kalça ve boyun çevresi) yapılmıştır. Bunun yanı sıra bireylerin vücut bileşimi analizi biyoelektriksel empedans ile ölçülmüştür. Daha sonra bireylerin AMY1 gen kopya sayılarının ve Nesfatin-1 hormon düzeylerinin belirlenmesi için tükürük örnekleri alınmış, son 3 ay içerisinde yapılmış biyokimyasal parametreleri hastane kayıtlarından elde edilmiştir. AMY1 gen kopya sayısının belirlenmesinde Kantitatif PCR cihazı, Nesfatin-1 seviyelerinin belirlenmesi için ise ELISA kullanılmıştır. Ortalama AMY1 gen kopya sayısı, pre-obez ve obez bireylerde (5,7±4,9) normal vücut ağırlığına sahip bireylere (10,5±10,0) göre düşük bulunmuştur (p<0,05). Yüksek AMY1 gen kopya sayısına sahip olan kadınların BKİ, vücut yağ miktarı (% ve kg), visseral yağ oranı, bel, kalça ve boyun çevresi, LAP indeksi ve visseral adipozite indeksi düşük kopya sayısına sahip olan gruba göre anlamlı olarak düşüktür (p<0,05). Kadınların serum CRP düzeyleri ile AMY1 gen kopya sayıları arasında negatif bir korelasyon (r=-0,350, p=0,002) vardır. Düşük AMY1 gen kopya sayısına sahip olan kadınların, yüksek AMY1 gen kopya sayısına sahip olan kadınlara göre günlük diyetle enerji, karbonhidrat (g), protein (g) ve yağ (g) alımları daha yüksektir (p<0,05). Nesfatin-1 düzeyi pre-obez ve obez kadınlarda (45,5±18,2 ng/mL), normal vücut ağırlığına sahip kadınlara (33,4±15,7 ng/mL) göre anlamlı şekilde daha yüksektir (p<0,05). Kadınların tükürük Nesfatin-1 düzeyi ile serum trigliserid (r=0,260, p=0,016), HbA1c (r=0,318, p=0,003), TSH (r=0,226, p=0,037) ve ürik asit (r=0,286, p=0,009) düzeyleri pozitif olarak ilişkilidir (p<0,05). Nesfatin-1 düzeyiyle kadınların diyetle enerji (r=0,272, p=0,012) ve yağ (g) alımı (r=0,302, p=0,005) arasında pozitif yönde bir ilişki bulunmuştur. Pre-obez ve obez kadınların %88,9'unda, normal vücut ağırlığındaki kadınların ise %47,5'inde hedonik açlık saptanmıştır (p<0,05). Hedonik açlığı olan kadınların daha yüksek antropometrik ölçümlere sahip oldukları, günlük diyetle enerji ve besin ögesi alımlarının da daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Nesfatin-1 düzeyi, hedonik açlığı olan kadınlarda (43,6±18,5 ng/mL), hedonik açlığı olmayan kadınlara göre (31,2±13,6 ng/mL) daha yüksektir (p<0,05). Kadınların AMY1 gen kopya sayısındaki bir birimlik artış BKİ'de -0,156 birimlik azalmaya neden olurken, tükürük Nesfatin-1 düzeyindeki bir birimlik artış, BKİ'de 0,175 birimlik artışa yol açmaktadır (p<0,05). Sonuç olarak, AMY1 gen kopya sayısı ve Nesfatin-1'in obezite oluşumunda etkili olabileceği ve kadınlarda hedonik açlığın, besin alımını ve Nesfatin-1 düzeyini etkileyerek obezite için bir risk faktörü olabileceği gösterilmiştir. Obezitenin önlenmesi ve tedavisinde AMY1 gen kopya sayısı gibi genetik faktörler ile açlık tokluk mekanizmalarında etkili olan Nesfatin-1 düzeyinin değerlendirilmesi ve bu konuda daha kapsamlı çalışmaların yapılması gerekmektedir.