Depolanmış çeltiğe uygulanan Türkiye kökenli ham zeolitin Sitophilus oryzae (L.) (Coleoptera: Curculionidae) veTribolium castaneum (Herbst) (Coleoptera: Tenebrionidae)'a karşı değişik sıcaklık ve orantılı nemlerdeki etkinliği üzerine çalışmalar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİTKİ KORUMA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SİBEL GÖMEÇ

Danışman: MEVLÜT EMEKCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde, 0, 250, 500, 750, 1000 ve 2000 ppm konsantrasyonlarında çeltiğe uygulanan doğal ham zeolitin 20, 25 ve 30 ºC sıcaklık ve % 55 ve % 75 orantılı nem koşullarında 7, 14 ve 21 gün sürelik muamelelerde Sitophilus oryzae (L.) ve Tribolium castaneum (Herbst)'un erginleri üzerindeki öldürücü etkinliği ile yeni nesil (F1) ergin gelişimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Ayrıca, 25 ºC sıcaklık ve %60±5 orantılı nemde çeltiğe 0, 200, 400, 600 ve 800 ppm konsantrasyonlarda uygulanan doğal ham zeolitin her iki zararlının popülasyon gelişiminde 90 ve 180 gün sürelik uzun süreli uygulamalardaki etkinliği de çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; S. oryzae ve T. castaneum erginlerinde doz, sıcaklık ve uygulama süresi artışı zeolitin ölüm oranlarını arttırırken; orantılı nem artışı ise ergin ölümünde düşüşe neden olmuştur. S. oryzae erginlerinde %100 ölüm oranı 25 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde en yüksek dozda (2000ppm) 14. gün sonu itibariyle görülmüştür. T. castaneum erginlerinde mutlak ölüm görülmemekle birlikte en yüksek ölüm oranı 30 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde en yüksek doz ve uygulama süresinde (2000ppm, 21 gün) %25,56 olarak belirlenmiştir. LD50 değerleri her iki türde de genellikle doz ve sıcaklık artışıyla azalırken; nem artışı ile artmıştır. S. oryzae erginlerinde 30 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde 21 günlük uygulamada LD50 değeri 878 ppm olmuştur. T. castaneum erginlerinde ise 30 ºC sıcaklıkta 21 günlük uygulamada %55 ve 75 orantılı nemde sırasıyla 6026 ppm ve 26311 ppm olarak hesaplanmıştır. F1 baskılanma oranı her iki türde de doz ve sıcaklık artışı ile artarken; nem artışı ile azalmıştır. Her iki türde'de kontrol grubuna göre en yüksek baskılanma oranı 25 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde %95 olarak hesaplanmıştır. Uzun süreli (90 ve 180 gün) uygulamalarda doz artışına bağlı olarak ölüm oranları artmıştır. 180 gün sonunda en yüksek baskılanma oranı sırasıyla S. oryzae ve T. castaneum erginlerinde 800 ppm' de %72 ve %55 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğal ham zeolitin depolanmış ürün zararlılarına karşı koruyucu olarak kullanılabileceğini göstermektedir.