İran sahası Göklen ve Nohur Türkmen ağızları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP YILDIRIM

Danışman: BERDI SARIYEV, MELEK ERDEM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İran sahasında kalan Göklen ve Nohur ağızları konuşurlarının dilleri üzerine bilimsel bir çalışma yapılmamış olup konunun İran'daki konuşurları kapsayacak şekilde ele alınması bu ağızların yayılım alanlarının belirlenmesi, ağız hususiyetlerinin tespitinin geçiş alanlarının belirlenerek doğru şekilde saptanması ve bütüncül olarak bu ağızların Türkmen Türkçesi ve ortak Türkçe içerisindeki konumunun tüm yönleriyle çizilmesi açılarından önem taşımaktadır. Ayrıca, Türk dilinin diller arası hem de dil içi ilişkilerinin sonuçlarının gözlemlenebileceği, Türk dil alanının içinde yer alan ağız alanlarının, geçiş bölgelerinin belirtildiği Türk dilinin bütün kollarını içine alan bir atlas çalışmasına kritik bir malzeme ve değerlendirme teşkil etmesi dolayısıyla, Göklen ve Nohur ağızlarının incelenmesi, diyalekt coğrafyası tüm yönleriyle belirlenmemiş olan bu ağızlara ilişkin hususların tespiti önemlidir. Tez çalışmamızda söz konusu hususlar göz önünde bulundurularak İran sahasında yaşayan Türkmenlerin Göklen ve Nohur ağız konuşurlarının yaşadıkları Gülistan ve Kuzey Horasan Eyaletlerinden derlenen ve IPA'nın 2005 yılında yayımlanan en son versiyonu ve buna bağlı olarak diakritik işaretler ile yazıya geçirilen sözlü malzemeler temelinde bu ağızların dil özellikleri, eşsüremli yer yer artsüremli ve karşılaştırmalı olarak fonolojik ve morfofonolojik açılardan incelenmiştir. Çalışmamız altı ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin genel çerçevesi çizilerek kullanılan metot belirtilmiştir. Birinci bölümde Türkmen Türklerinin tarihsel süreçten günümüze, tarihleri çerçevesinde İran coğrafyasını yurt ediş süreci ile Göklen ve Nohur Türkmenlerinin tarihi açıklanmıştır. İkinci bölümde Türkmen ağızları veİran sahası Türkmen ağızlarının bu kapsamda konumları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Göklen ve Nohur ağızlarının betimlemeli ses bilgisi, dördüncü bölümde ise her iki ağızdaki fonolojik ve morfofonolojik süreçler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Beşinci bölümde çalışmamıza korpusteşkil eden metinler ve altıncı bölümde bu metinlerin dizini verilmiştir.