Erken evlenen kadınların psikolojik belirtileri ve evlilik uyumlarını etkileyen faktörler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA ASLAN
Danışman: Şennur Kışlak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yakın ilişkilerin en önemli evrelerinden biri olan evlilikteki doyum genel yaşam doyumu ve psikolojik uyumla yakından ilgilidir. Onsekiz yaşından önce fiziksel, fizyolojik ve psikolojik açılardan evlenme ve çocuk sahibi olma sorumluluklarını taşımaya hazır olmadan gerçekleştirilen çocuk evliliklerinde; kadınlar eş, anne, gelin olmak gibi yetişkin rollerini üstlenmeye zorlanmaktadırlar. Tüm bunlar kadınları duygusal zorlanmalara ve psikolojik strese yatkın hale getirmektedir. Mevcut çalışmanın ilk amacı evlilik uyumu ve psikolojik belirtiler geliştirme sürecinde rol oynayan değişkenleri bir model çerçevesinde incelemektir. Bunun için, on sekiz yaşından önce ve on sekiz yaşından sonra evlenen iki ayrı kadın grubunun eşlerinden algıladıkları kabul-red ile psikolojik belirtileri ve evlilik uyumları arasındaki ilişkileri incelemek ve bu ilişkide duygu düzenleme güçlüklerinin aracı, kayınvalide kabul reddinin ise düzenleyici rolünü ortaya koymak amacıyla bir model test edilmiştir. İkinci aşamada ise nitel inceleme yoluyla erken yaşta evlenen kadınların erken evlilikle ilgili deneyimlerini incelemek amaçlanmıştır. Çalışmanın nicel aşamasının verileri, on sekiz yaşından önce evlenen 207 kadın ve on sekiz yaşından sonra evlenen 212 kadın olmak üzere toplamda 419 katılımcıdan elde edilen verilerden oluşmaktadır. Bu veriler kişisel bilgi formu, Yakın İlişki Ölçeği (YİÖ), Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DDGÖ), Kayınvalide Kabul Red Ölçeği (KKRÖ), Kısa Semptom Envanteri (KSE) ve Evlilikte Uyum Ölçeği (EUÖ) aracılığı ile toplanmıştır. Nicel araştırma bulgularına göre, on sekiz yaşından önce evlenen kadınların duygu düzenleme güçlüğü, eş ve kayınvalide reddi ile psikolojik belirti puanlarının on sekiz yaşından sonra evlenen kadınlardan anlamlı olarak yüksek olduğu görülmüştür. Düzenleyici analiz sonuçlarına göre, eş reddi, evlilik yaşı ve kayınvalide reddinin psikolojik belirtiler üzerinde doğrudan etkisi olduğu, ancak evlilik yaşı ve kayınvalide reddinin, eşten algılanan kabul red ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişki üzerinde düzenleyici etkisi olmadığı görülmüştür. Eş reddi ile evlilik uyumu arasındaki ilişkide ise evlilik yaşı ve kayınvalide reddinin düzenleyici etkisi olduğu görülmüştür. Aracı analiz sonuçlarına göre, eşten algılanan kabul red ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide duygu düzenleme güçlüğünün aracı rolünün anlamlı olduğu, eşten algılanan kabul red ile evlilik uyumu arasındaki ilişkide ise duygu düzenleme güçlüğünün aracı rolünün anlamlı olmadığı görülmüştür. Çalışmanın nitel aşaması on sekiz yaşından önce evlenmiş altı kadın ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerin Interpretative Phenomenological Analysis (IPA) yoluyla nitel incelemesini içermektedir. İnceleme sonucunda 1) Eşle yaşanan olumsuz deneyimler, 2) Kayınvalide ile yaşanan deneyimler, 3) Erken yaşta evlilikle ilgili deneyimler, 4) Evlilik Bilgisi olmak üzere dört üst temaya ulaşılmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma, hem on sekiz yaşından önce evlenen kadınları çeşitli değişkenler açısından on sekiz yaşından sonra evlenen kadınlarla karşılaştırması, hem de erken evlenen kadınlarla yapılan nitel görüşmelerin erken evlilik deneyimine ışık tutması açısından ilgili alanyazına özgün katkı sunacağı düşünülmektedir. Bulguların klinik açıdan evlilik ve bireysel terapilere de yol göstereceği düşünülmektedir.