Sıçanlarda erken dönemde tartrazine maruziyetin mikrobiyota üzerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM ÇETİNER
Danışman: Nurcan Yabancı Ayhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gıda katkı maddeleri, tüm dünyada yaygın olarak besin endüstrisinde kullanılmaktadır. Limon sarısı rengi vermek için kullanılan bir azo boya olan tartrazin de alkolsüz içecekler, cips, hazır puding, bal, turşu, sakız, hardal, jelatin ve fırınlanmış ürünlerin renklendirilmesinde sıklıkla tercih edilen bir gıda katkı maddesidir. Alerji, astım, deri kızarıklıkları, hiperaktivite ve migrene sebep olması gerekçesiyle bazı ülkelerde kullanımı yasaklanan tartrazinin, Türkiye ve diğer pek çok ülkede kullanımı halen devam etmektedir. Gıda katkı maddeleri de dahil olmak üzere besin yoluyla gastrointestinal sisteme alınan pek çok organik ve inorganik ögenin intestinal floranın şekillenmesinde etkileri olabileceği güncel literatürde çokça tartışılmıştır. Çocukların diyetinde yaygın olarak bulunabilen tüketime hazır besinlerde tartrazinin bulunabildiği bilinmektedir. Bu sebeplerle tartrazinin, peripubertal dönemde intestinal florayı şekillendirmede etken bir değişken olabileceği ve hastalıklarla ilişkisi daha önceki çalışmalarda gösterilen bakteri suşlarının artışında rol oynayabileceği düşünülmüştür. Bu hipotezi test etmek amacıyla 6 haftalık 16 erkek, 16 dişi toplamda 32 adet Wistar albino sıçan, tartrazin grubu ve kontrol grubu olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Erişkin çağa kadar standart pellet diyeti veya 7,5 mg/kg vücut ağırlığı/gün tartrazin ilave edilmiş su ve standart pellet diyeti ile ad libitum beslenen sıçanlardan 12 hafta boyunca haftada bir kez dışkı örneği toplanmış ve vücut ağırlığı değişimleri haftalık olarak takip edilmiştir. Tartrazinin sıçanlara verilmesi sonrasında sindirim sistemi mikrobiyotasında meydana gelen değişimler, yeni nesil dizileme tekniği ile incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, erkek sıçanlarda tartrazin tüketimi, vücut ağırlığı artış oranını (%) kontrol grubuna kıyasla önemli ölçüde azaltmıştır (p<0,001). Tartrazin müdahalesiyle bağırsak mikrobiyotasında meydana gelen değişiklikler, cinsiyete bağlı farklılık göstermiştir. Buna göre tartrazin, erkek sıçanlarda kontrol grubuna kıyasla Proteobacteria filumunda klinik açıdan önemli bir artış meydana getirirken; dişi sıçanlarda aynı filumdaki zamana bağlı artış, kontrol grubunun gerisinde kalmıştır. Erkek sıçanlarda, tartrazin müdahalesiyle Firmicutes ve Bacteroidetes filumlarında düşüş gözlemlenirken; dişi sıçanlarda Bacteroidetes artmış, Firmicutes ise, kontrol ve müdahale gruplarının ikisinde de azalmış olmasına karşın kontrol grubunun deney sonu oranı, müdahale grubunun altında kalmıştır. Başlangıç noktasına kıyasla deney sonunda Firmicutes/Bacteroidetes oranı, erkek sıçanlarda iki grupta da artarken, kontrol grubunda, müdahale grubuna kıyasla klinik olarak daha anlamlı bir değişim meydana gelmiştir. Dişi sıçanlarda ise tartrazin müdahalesi Firmicutes/Bacteroidetes oranını düşürmüştür. Son olarak, bakteri çeşitliliğinin değerlendirilmesinde kullanılan Shannon indeksi, tartrazin müdahalesi alan erkek sıçanlarda azalırken (p <0,001) dişilerde artış göstermiştir (p <0,001). Bu veriler, günlük kabul edilebilir limitte dahi tartrazin tüketiminin, bağırsak mikrobiyotasının kompozisyonu üzerinde etkili olabileceğine dikkat çekmektedir. Tartrazin etkisiyle mikrobiyotada meydana gelen değişikliklerin konak sağlığı üzerindeki olası etkilerinin yapılacak ileri çalışmalarda irdelenmesi önerilmektedir.