Mevsimlik Tarım İşçiliğinde Yaşanılan Sorunların Çözülmesinde Tarım Aracılığı Sisteminin Rolü Ve Etkisi: Adana İli Çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Kübra ASLAN YILMAZ
Danışman: Bülent Gülçubuk
Özet:
Bu çalışma, Türkiye’de mevsimlik tarım
emek sürecinin görünmeyen aktörleri olan tarım aracılarını disiplinlerarası bir
bakış açısıyla ele almakta ve aracılık sisteminin hem işçiler hem de aracılar
açısından yarattığı toplumsal sonuçları incelemektedir. Araştırma tarım
aracılarının örgütlenme düzeyi, belge sahipliği, sosyal farkındalık ve yaşam
koşullarının, mevsimlik tarım işçilerinin çalışma deneyimleri üzerindeki
etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışma, Adana ili ve çevresinde
yürütülen alan araştırması kapsamında, nicel ve nitel yöntemlerin birlikte
kullanıldığı karma bir araştırma desenine dayanmaktadır. Bu kapsamda karma yöntem, hem anket verilerinin
ortaya koyduğu eğilimleri hem de derinlemesine görüşme ve alan gözlemlerinin
sunduğu bağlamsal açıklamaları bir araya getirerek durumun çok boyutlu
analizine imkân sağlamaktadır.
Elde edilen bulgular, tarım
aracılığının yalnızca işgücü organizasyonu değil, aynı zamanda sosyal
güvencesizlik, yapısal bağımlılık ve eşitsizlik ilişkilerinin yeniden
üretildiği bir toplumsal alan olduğunu göstermektedir. Aracıların büyük bölümü
kayıt dışı biçimde faaliyet göstermekte; örgütlenme eksikliği, kurumsal güvenceden
yoksunluk ve düşük farkındalık düzeyi, aracılık sistemini kırılgan bir yapıya
dönüştürmektedir. Dernek üyeliği ve belge sahipliği aracılarda belirli bir
bilinç düzeyi yaratmakta ancak bu durum kolektif dayanışmaya dönüşememektedir.
Aracıların çevre, iklim değişikliği ve etik farkındalık konularında bilgi
sahibi olmalarına rağmen, bu bilgiyi eyleme dönüştürecek sosyal destek
mekanizmalarından yoksun oldukları gözlemlenmiştir.
Sonuç olarak, mevsimlik tarım aracılığı
sistemi, ne tam anlamıyla kurumsallaşabilmiş ne de toplumsal açıdan meşruiyet
kazanabilmiştir. Aracılar, işçi ve işveren arasında sıkışmış, görünür olmayan
bir ara sınıf olarak varlık göstermektedir. Bu konumları hem kendi yaşam
koşullarının hem de işçilerin çalışma standartlarının iyileşmesini
engellemektedir. Çalışma, mevsimlik tarımın sürdürülebilirliği açısından
aracılık sisteminin yeniden düşünülmesi gerektiğini ve ekonomik olduğu kadar
sosyal, kültürel ve kurumsal dönüşüm gereksiniminin altını çizmektedir.
Anahtar Kelimeler: Mevsimlik tarım işgücü, tarım
aracıları, tarım işçileri, örgütlenme, Adana