Nöronal tafazzin silinmiş farelerde beyin kardiyolipinom değişikliklerinin ve bunun travmatik beyin hasarına katkısının incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinir Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYBİKE KORKMAZ

Danışman: Aysun Uz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mitokondriye özgü bir fosfolipid olan kardiyolipin (CL), mitokondrinin enerji üretimi ve metabolik işlevlerinin düzenlenmesi için hayati önem taşır. Beyin kardiyolipinomu, onu diğer dokulardan ayıran, bol miktarda çoklu doymamış yağ asidi zincirleri ile karakterize, benzersiz derecede çeşitli bir kompozisyon sergiler. Ancak, bu çeşitliliğin beyin fonksiyonlarındaki rolü henüz tam olarak bilinmemektedir. CL yeniden şekillenmesinde rol alan Tafazzinin mutasyonlarıyla karaterize Barth Sendromu olan bireylerin nörolojik semptomlar gösterdiği bilinmekle birlikte, nöronal TAZ (nTAZ) eksikliğinin beyin kardiyolipinomu ve fonksiyonları üzerindeki etkileri henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Ayrıca, nTAZ eksikliğinin, nöronal kardiyolipinomdaki değişiklikler yoluyla travmatik beyin hasarındaki (TBH) nöroinflamatuvar süreçlere nasıl katkıda bulunduğu bilinmemektedir. Bu soruları aydınlatmak amacıyla, CamKIIa ve Cre-Lox sistemini kullanarak bir nTAZ Knock-Out (KO) fare modeli geliştirdik. LC/MS analizleri, mitokondriyal respirasyon ve kognitif-davranışsal testlerle nöronal kardiyolipinom ve bunun yarattığı fonksiyonel değişiklikler gözlemlenmesi amaçladık. Ayrıca, Kontrollü Kortikal Hasar modeli uygulanarak TBH sonrası kardiyolipinom değişiklikleri, apoptotik aktivite, lezyon hacmi ve davranışsal süreçler incelendi. Çalışmamızda, nTAZ-KO farelerde kortekste PUFA-CL seviyelerinde azalma, sosyal etkileşimde bozulma ve uzaysal hafızada belirgin bir zayıflama tespit edildi. Bununla birlikte, nTAZ eksikliği olan farelerde hasar sonrası MLCL ve okside CL seviyelerininde ve apoptotik aktivitede artış gözlendi. Bu farelerin, kontrol gruplarına kıyasla daha büyük lezyon hacimlerine ve azalmış öz bakım skorlarına sahip olduğu bulundu. Bu çalışma, nTAZ'ın beyindeki CL çeşitliliği, düşük MLCL seviyeleri ile kognitif ve davranışsal işlevlerin korumasındaki rolünü ortaya koymaktadır.