Tarihsel bilgi değeri açısından hadis rivayetleri - Beni Kurayza örneği -
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2008
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OSMAN BİLGEN
Danışman: MEHMET EMİN ÖZAFŞAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarihsel Bilgi Değeri Açısından Hadis Rivâyetleri -Benî Kurayza Örneği-, Doktora Tezi, Danışman: Prof.Dr.Mehmet Emin Özafşar, 303 s.Tarihsel Bilgi Değeri Açısından Hadis Rivâyetleri -Benî Kurayza Örneği- konulu bu çalışmanın hedefi, ilk dönem hadis-tarih ilişkilerini inceleyerek hadis ilminin mi tarih ilmine, tarih ilminin mi hadis ilmine kaynaklık ettiğini araştırmalarla ortaya koymaktır. Ayrıca konunun çerçevesi içinde bulunan hadis ve tarih kitaplarının, rivâyetleri kabul ve değerlendirmeleri ile hadis kitaplarına dayanarak tarihi bilgiye varılıp varılamaması mevzuları incelenmeye çalışılmıştır.Tez, giriş ve üç bölümden meydana gelmektedir.Giriş bölümünde, araştırmanın önemi ve amacının yanında çalışma yapılırken kullanılan yöntemler ve eserde kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir.Birinci bölümde genel hatlarıyla rivâyet fenomeni ele alınmıştır. Rivâyet konusuyla bağlantılı olarak haber, eser, kıssa, hikaye gibi kavramlar incelenmiştir. Cahiliye ve İslâm dönemlerinin karakteristik rivâyet özelliklerine yer verilip hadis ve tarih disiplinleri, rivâyetleri kullanmaları açısından incelenmiştir. Her iki disiplin arasındaki ortak ve farklı yönler ortaya konulmaya çalışılmıştır.İkinci bölümde, İslâm kültüründe erken dönem tarihi rivâyetlerin kaynakları ele alınmıştır. Beşeri kaynaklar olarak ilk dönemde hem hadis hem de tarih ile meşgul olan Ebân b. Osman (96/714 veya 105/723), Urve b. Zübeyr el-Esedî ey-Kuraşî el-Medenî (91/709 veya 95/713), İbn Şihâb ez-Zührî (124/741), Mûsâ b. Ukbe (141/758), Muhammed b. İshâk (151/768) gibi şahısların şahısların râvilik ve tarihçilik özellikleri, eserleri, kaynakları, metotları ve tesirlerinden öz olarak bahsedilmiştir. Daha sonra maddi kaynaklar olarak ilk dönem hadis ve tarih kitapları muhteva ve konuları işleme tarzları esas alınarak incelenmiştir.Üçüncü bölümde, birinci ve ikinci bölümde rivâyet ve râvi mevzularında işlenen konuların hadis ve tarih kitaplarından seçilen örnek bir konu (Benî Kureyza Olayı) üzerinde karşılıklı muhteva analizi yapılıp değerlendirmeler yapılmıştır.Sonuç olarak hadis ve tarih disiplinlerinin kaynakları itibariyle aynı fakat rivâyetlerin değerlendirilmesi konusunda farklı prensiplere sahip iki disiplin olduğu, rivâyetlerin bilgi değeri açısından hadis kitaplarının daha güvenli olduğu kanaatine varılmıştır.Anahtar kelimeler: Hadis, Tarih, Râvi, Rivâyet, Disiplin.