KOLOREKTAL KANSERLİ HASTALARDA EL-AYAK EGZERSİZLERİNİN PLATİN BAZLI TEDAVİYE BAĞLI PERİFERAL NÖROPATİ İLİŞKİLİ AĞRI ŞİDDETİ, DÜŞMELER VE YAŞAM KALİTESİ ÜZERİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLAYDA EROĞLU
Danışman: Sevinç Kutlutürkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Randomize kontrollü deneysel tasarımda yürütülmüş olan bu araştırmanın amacı, kolorektal kanserli hastalarda el-ayak egzersizlerinin platin bazlı tedaviye bağlı periferal nöropati ilişkili ağrı şiddeti, düşmeler ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin belirlenmesidir. Araştırma Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Ayaktan Kemoterapi Ünitesinde 25 Nisan-31 Aralık 2022 tarihleri arasında yürütülmüştür. Örneklemdeki 39 hasta, tabaklı randomizasyonla 19 müdahale ve 20 kontrol olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Araştırmanın ilk görüşmeden sonraki ilk haftası itibariyle 8 hafta boyunca müdahale grubundaki hastalara el-ayak egzersizleri programı dahilinde evde haftada 3 gün günde 3 seans el ve ayak egzersizi hareketleri uygulatılmıştır. Kontrol grubundaki hastalara ise rutin tedavi ve bakım dışında herhangi bir girişim uygulanmamıştır. Araştırmada ağrı şiddetini ölçmek için Numerik Ağrı Skalası, hastaların düşme durumunu takip etmek için Düşme Durumu İzlem Formu, kemoterapiye bağlı periferal nöropati belirtileri varlığı, belirtilerin özellikleri, yaşanma sıklığı, şiddeti ve yarattığı duygusal sıkıntı ile aktiviteleri etkileme durumunun değerlendirilmesi için CIPNAT Ölçeği ve yaşam kalitesini değerlendirmek için EORTC QLQ-C30 Ölçeği ile EORTC QLQ-CR29 Ölçeği birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın verileri ilk görüşme, 2. , 4. , 6. ve 8. haftalarda yapılan görüşmelerde toplanmıştır. Araştırmada, gruplar arasında ağrı açısından; 4. , 6. ve 8. haftalarda yapılan görüşmelerde Numerik Ağrı Skalasına verilen puan ortalamalarının müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha düşük olduğu tespit edilmiştir (p 0,05). Araştırmada sekiz hafta boyunca uygulanan el-ayak egzersizleri programının müdahale grubunda kontrol grubuna göre 8. haftada semptom varlığı alt boyutu haricinde CIPNAT Ölçeği tüm alt boyutları puan ortalamalarının anlamlı derece daha düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır (p<0,05). Araştırmada, gruplar arasında yaşam kalitesi açısından, 8. haftanın sonunda müdahale grubunda, genel kanser yaşam kalitesini değerlendiren EORTC QLQ-C30 ölçeğinin alt boyutlarından fonksiyonel durumun, semptom skalasının, genel iyilik halinin puan ortalamalarının kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek olduğu (p<0,05) ve kolorektal kanserli hastalarda yaşam kalitesini değerlendiren EORTC QLQ-CR29 ölçeği alt boyutlarından üriner sistem memnuniyeti ve toplam ölçek puanı puan ortalamalarının müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha düşük olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Sonuç olarak, platin bazlı tedavi alan kolorektal kanserli hastalarda kemoterapiye bağlı periferal nöropati ilişkili belirtileri iyileştirmek, ağrı şiddetini azaltmak ve genel kanser yaşam kalitesini iyileştirmek için el-ayak egzersizleri programının kullanımı önerilir.