E-spor tüketicilerinin tüketim motivasyonlarının belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARİF YÜCE
Danışman: Velittin Balcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Temel olarak, insanların bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak, zihinsel ya da fiziksel becerilerini eğittiği ve geliştirdiği faaliyetler olarak tanımlanan e-Spor kavramı, çevrimiçi oyun ve yayın teknolojisini içeren kaynakların sayısının artmasıyla birlikte, yeni medyanın en hızlı büyüyen formlarından biri haline gelmiştir. Buna paralel olarak e-Spora yönelik izleyici ve katılımcı sayıları, geleneksel spor takımlarının bu alanda var olma çabaları, barındırdığı ekonomik potansiyel ve yatırımcıların ilgisi, e-Sporun durdurulamaz bir büyüme ve yükseliş içerisine girmesine katkıda bulunmuştur. Sözü edilen bu önlenemez yükseliş, büyüme potansiyeli oldukça yüksek bir pazar olarak e-Spor endüstrisini de ortaya çıkarmıştır. Bunlara ek olarak bugüne kadar gerçekleştirilen bilimsel çalışmalar e-Sporun kural ve dinamikleri nedeniyle yalnızca oyuncular için değil, e-Spor ekosistemi içerisinde yer alan her bir kurum ya da birey için benzersiz deneyimler sunduğunu ortaya koymuştur. Bu kapsamda e-spor kavramı, içerisinde barındırdığı ekonomik-sosyal değerler ve bu değerlerin yanı sıra taşıdığı yüksek potansiyel nedeni ile bilimsel ilgi ve araştırmayı hak eden bir alan/olgu olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, e-Spora ilişkin etkinlikler, sponsorluklar, mal ve hizmetler, pazarlama faaliyetleri, yasal konular, insan kaynakları, sosyal medya, sporcu işlemleri gibi alt başlıklar e-Sporun gerek spor yönetimi, gerekse de spor pazarlaması/tüketici davranışları perspektifinden araştırılması ve geliştirilmesi gereken bir kavram olduğunu gösterir niteliktedir. Özellikle 2000'li yılların ardından dijitalleşmenin öncülüğünde bir takım değişikler gösteren tüketici davranışları e-Spor gibi hızla büyüyen ve gelişen bir endüstri kapsamında da bilimsel olarak araştırılması gereken alanlardan biri konumuna gelmiştir. Tüm bu bilgilerin ışığı altında bu araştırma; Türkiye'deki e-Spor tüketicilerinin, e-Spor tüketim motivasyonlarını ve tüketim biçimlerini belirleme amacıyla gerçekleştirilmiştir. Örneklemini toplam (n=1886) e-Spor tüketicsinin oluşturduğu çalışmanın ilk aşamasında bireylerin e-Spor tüketim motivasyonlarını belirlemeye olanak sağlayacak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı (ETÖ) geliştirilmiş, ardından bu ölçek aracılığı ile e-Spor tüketim motivasyonlarına yönelik veriler ortaya konulmuştur. Ölçeğin geliştirilmesi, geçerlik-güvenirlik çalışmaları aşamasında açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modellemesinden, e-Spor tüketici davranışlarına ilişkin mevcut durumun ve farklılıkların ortaya konulması ve karşılaştırılmasında ise tanımlayıcı istatistikler ve varyans analizlerinden (t-testi, ANOVA) yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda bireylerin e-Spor tüketim motivasyonlarının "Dijital Rekreasyon", "Başarı-Rekabet", "Teknik Gelişim", "Yaşam Biçimi" ve "Mesleki Beklenti" boyutlarından oluştuğu belirlenmiştir. Ayrıca bireylerin e-Spor tüketim motivasyonlarının yaş, cinsiyet, eğitim, sıklık ve ilgilenim düzeyi değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği saptanmıştır. Tez çalışması kapsamında elde edilen verilerin ulusal ve uluslararası düzeyde e-Spora ilişkin bilimsel çalışmalar ile pazarlama literatürüne katkıda bulunacağı ve sonuçlarının uygulayıcılara daha nitelikli bilgiler sağlayarak tüketici gruplarını daha iyi tanımalarına olanak sağlayacağı düşünülmektedir.