Yenidoğan beslenmesinde Iowa Infant Feeding Attitudes Scale (IIFAS) ölçeğinin Türk babalarında geçerlik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYTEKİN KULEYİN
Danışman: Deniz Odabaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yenidoğan Beslenmesinde "Iowa Infant Feeding Attitudes Scale" (IIFAS)" Ölçeğinin Türk Babalarında Geçerlik ve Güvenirliğinin Değerlendirilmesi Amaç: Emzirme sürecinde eşinden destek alan kadınlar emzirmeye daha yatkındır. Bu çalışmada, IOWA Yenidoğan Ve Süt Çocuğu Beslenme Tutum Ölçeği'nin (I-YSÇBTÖ) Türk babalarında geçerlik ve güvenirliğinin tespit edilmesi, anne ve babaların emzirme tutumlarıyla ilişkili etmenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte planlanan araştırma, 01 Mayıs-12 Ocak 2016 tarihleri arasında yürütülmüştür. Bu araştırmanın 1. aşamasında, 17 madde içeren I-YSÇBTÖ için, ölçek madde sayısının 10 katı kadar örnek alınarak toplam 170 baba üzerinde geçerlik güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında ise araştırmanın ilk aşamasına katılan babaların eşlerine I-YSÇBTÖ uygulanarak toplam 340 kişiye ulaşılmıştır. Veriler, 85 sorudan oluşan bir anket formu aracılığıyla, yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Katılımcıların emzirme tutumlarını değerlendirmek için 17 sorudan oluşan I-YSÇBTÖ'i kullanılmıştır. Verilerin analizinde Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 18.0 paket programı kullanılmıştır. Araştırmanın 1. aşamasında daha önce Türk gebeleri için geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmış olan 17 maddelik I-YSBÇTÖ'nin, Türk babalarında kullanılabilirliğini ortaya koymak için Cronbach alfa değeri ve puan korelasyonu hesaplanmış ve Test/Retest değerlendirmesi yapılmıştır. Katılımcılara ait tanımlayıcı özellikleri incelemek amacıyla yüzdelik dağılım ve ortalama kullanılmıştır. İstatiksel analizlerde ayrıca Ki-kare, Mann Whitney U, Kruskal Wallis ve Pearson regresyon analizi testleri kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmanın ilk aşamasına I-YSÇBÖ'nin Türkçe versiyonunun babalarda geçerlik ve güvenirliğinin belirlenmesi amaçlanan çalışmaya 170 baba alınmıştır. Ancak iki formun veri eksikliği nedeniyle çalışma dışı bırakılmasıyla 168 babanın verileri analize edilmiştır. Araştırmaya katılan babalar da I-YSÇBTÖ'nin Cronbach alfa değeri 0,79 bulunmuştur. I-YSÇBTÖ'nin madde toplam puan korelasyonu 0,30 ile 0,73 arasında değişmektedir. Test/Re-test sonuçlarına göre ilk uygulamada I-YSÇBTÖ puan ortalaması 66,57±8,50 iken 15 gün sonra yapılan uygulamada puan ortalaması 67,07±8,29 olarak hesaplanmıştır. Bu iki ölçüm arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde bir fark olmaması (p=0,096) ölçümler arasında uyum olduğunu göstermektedir. I-YSÇBTÖ Türk babalarında annesütü ile beslenme tutumunu ölçen geçerli ve güvenir bir ölçektir. Annelerin I-YSÇBTÖ puanı ile babaların I-YSÇBTÖ puanı arasında anlamlı bir korelasyon saptanmıştır (r=0,59; p<0,001). Araştırmaya katılan babaların yaş ortalaması 32,6±5 iken annelerin yaş ortalaması 29,3±4,6 idi (p<0,001). Eşlerin öğrenim durumları ele alındığında; babaların %36,9'u üniversite mezunu iken annelerin %39,9'u üniversite mezunudur p<0,001). Erkeklerin % 95,8'i, kadınların % 30,4'ü gelir getiren bir işte çalışmaktadır. Çalışmamıza katılan babaların %3,6'sı "Formula Vermeye Yatkın" grupta, %61,3'ü "Kararsız" grupta ve %35,1'i ise "Anne Sütü Vermeye Yatkın" grupta yer alırken annelerin %7,1'i "Formula Vermeye Yatkın" grupta, %51,8'i "Kararsız" grupta ve %41,1'i ise "Anne Sütü Vermeye Yatkın" grupta yer almıştır. Çalışmamıza katılan babaların, lise ve üstü öğrenim düzeyine sahip olması 3,0 (p=0,011), gebeliği eşiyle birlikte planlaması 4,9 (p=0,039), hastanede eşine refakat etmesi 2,0 (p=0,033), eşinin psikolojik desteğe ihtiyacı olacağını düşünmesi 2,33 (p=0,014) kat emzirmeye yatkınlığını arttırmaktaydı. Çalışmamıza katılan annelerin ise, lise ve üstü öğrenim düzeyine sahip olması 2,33 (p=0,039), çalışıyor olması 2,26 (p=0,017), gebelik sürecinde sigara kullanmaması 4,24 (p=0,026), bebeğinin zamanında (term) doğması 5,15 (p=0,011), hastanede annesinden yardım alması 2,24 (p=0,024), ilk 6 ay anne sütünü bebek için yeterli görmesi 3,86 (p=0,019), doğumdan sonra emzik/biberon vermemesi 2,38 (p=0,024) kat emzirmeye yatkınlığı arttırmaktaydı. Sonuç: Araştırmamızda I-YSÇBTÖ'nin Türk babalarında geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda ölçeğin doğum öncesi bakım programlarında rutin uygulamaya alınması ile uygulanan ya da gelecekte uygulanacak eğitim programlarının sonuçlarının değerlendirmede ön/son test olarak eğitimlerin etkililiğinin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Ebeveynlerin emzirme tutumlarıyla ilişkili etmenler değerlendirildiğinde ise anne ve baba puanlarının korele olması, anne ve babanın emzirme konusundaki tutumlarının benzer olduğunu göstermektedir. Emzirme ve anne sütü ile ilgili programlar genellikle annelere yönelik olmaktadır. Eğitim programlarına babanın da dahil edilmesi, emzirme oranlarını ve sürelerini arttıracaktır. Anahtar Sözcükler: Anne sütü, emzirme tutumu, emzirme baba desteği, IIFAS, geçerlik, güvenirlik.